سرتیپ دوم پاسدار یحیی حسین خانی، مسئولیتهای مهمی در نیروی انتظامی حکومت ایران داشته است. او فرمانده مرزبانی استان آذربایجان غربی، مشاور فرمانده یگان ویژه ناجا، و فرمانده تیپ یکم امیرالمومنین علی یگان ویژه ناجا بوده است. در دوران مسئولیت خود، یحیی حسین خانی در نقض حقوق بشر در حوزههای مختلف، به ویژه در مناطق مرزی، نقش داشته است. این موارد شامل مرگ غیرنظامیان و نقض حقوق اجتماعی کولبران است.
یحیی حسین خانی در دوران حضورش در یگان ویژه ناجا نیز، در سمتهای گوناگون، فرمانده و دستوردهنده نقض حقوق بشر بوده است. این موارد شامل حقوق زنان، حقوق اجتماعی، آزادی بیان، حق اعتراض و شکنجه شهروندان ایرانی میشود. این تخلفات در رویدادها، مناطق و حوزههای مختلف رخ داده است.
در ۱۷ خرداد ۱۳۹۹، یک کولبر به نام «فرهاد کچلانلو» ۲۶ ساله در مناطق مرزی چالدران و سردشت در استان آذربایجان غربی جان باخت. او اهل روستای ساریاجاق از توابع چالدران بود و بر اثر شلیک مستقیم نیروهای نظامی کشته شد.
روزهای ۱۹ و ۲۰ تیرماه ۱۳۹۹، دو کولبر دیگر در مناطق مرزی چالدران و پیرانشهر در استان آذربایجان غربی جان خود را از دست دادند. «زیاد اثباتی» و «ابراهیم ابوبکری» هویت این دو کولبر بودند که بر اثر شلیک مستقیم نیروهای نظامی کشته شدند.
در ۱۰ مرداد ۱۳۹۹، یک کولبر به نام «رضا پوراسماعیل» اهل روستای «خضرلو» چالدران، در مناطق مرزی این شهرستان کشته شد. وی نیز بر اثر شلیک مستقیم نیروهای نظامی جان باخت.
۱۲ شهریور ۱۳۹۹، سه جوان کولبر به نامهای «زانست حسن زاده» ۲۵ ساله، «زانکو احمدی» ۲۲ ساله و «سروش ملکاری» در نزدیکی مرز سردشت کشته شدند. ماموران هنگ مرزی به این افراد شلیک کردند. «زانست حسن زاده» پدر یک فرزند ۶ ساله و اهل روستای قلهرهشی بود. «زانکو احمدی» اهل روستای «خانهخل» سردشت و «سروش ملکاری» اهل روستای سورهچم بودند.
۱۲ آبان ۱۳۹۹، یک کولبر به نام «سیاوش کورهسونی» اهل روستای راویان خوی، در مناطق مرزی این شهرستان کشته شد. او به ظن حمل کالای قاچاق و بدون اخطار قبلی هدف شلیک مستقیم نیروهای نظامی قرار گرفت.
بیشتر بخوانید
حشمتالله حیاتالغیب، سایه سیاه سرکوب
در ۱۶ آبان ۱۳۹۹، «کمال علم هولوی»، کولبری اهل چالدران، در مناطق مرزی این شهرستان جان خود را از دست داد. این تیراندازی از فاصله نزدیک و بدون اخطار قبلی بوده است.
۵ تیر ۱۴۰۰، «واحد محمدپور»، کولبری در منطقه مرزی دولبی سردشت، بر اثر شلیک مستقیم و بدون اخطار قبلی نیروهای نظامی کشته شد. این تیراندازی از فاصله نزدیک صورت گرفت.
در بهمن ۱۳۹۸، «ارکان عباسی»، کولبری در نزدیکی روستای دیبک ماکو، بر اثر شلیک نیروهای نظامی زخمی شد.
۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۹، نیروهای هنگ مرزی چالدران در نزدیکی روستای «وکیل» به گروهی از کولبران آتش گشودند. این حادثه منجر به زخمی شدن ۳ کولبر شد. «رضا سرشیری» و «مناف حسن زاده» از ناحیه زانو و «بهزاد رمضانی» از ناحیه کمر مجروح شدند. رضا سرشیری جهت رسیدگی پزشکی به مراکز درمانی تبریز منتقل شد.
۱۷ خرداد ۱۳۹۹، ۴ کولبر به نامهای «هاوبیر ابراهیمی»، «عثمان صالحی»، «ارسلان عبدالهی» و «ابراهیم رسولی» در مناطق مرزی چالدران و سردشت زخمی شدند. این افراد بر اثر شلیک مستقیم نیروهای نظامی آسیب دیدند.
در دسامبر ۲۰۲۰، نزدیک به روز جهانی حقوق بشر، ۴ نهاد مدنی کردستان ایران بیانیهای صادر کردند. آنها ضمن نام بردن از یحیی حسین خانی، فرمانده هنگ مرزی آذربایجان غربی، خواستار تحریم او توسط سازمان ملل شدند. این درخواست به دلیل تیراندازی مستقیم مرزبانی به کولبران بود.
در تیر ۱۳۹۵، یحیی حسین خانی در جایگاه فرمانده یگان یکم امیرالمومنین علی یگان ویژه ناجا سخنانی بیان کرد. او گفت که «نیروهای این یگان پس از ماه مبارک رمضان برای اجرای طرح سالمسازی دریا به شمال کشور اعزام میشوند». طرح سالمسازی دریا مسئله حجاب و پوشش را به خصوص در حوزه زنان دربرمیگیرد. زنان نه تنها در خیابانها، بلکه در میان امواج دریای خزر نیز کنترل میشوند. سواحل با پردههای ضخیم برزنتی محصور شده و زنان عضو بسیج مراقب حفظ «شئونات اسلامی» توسط زنان هستند.
در تیر ۱۳۹۶ نیز، یحیی حسین خانی در مقام رئیس پلیس امنیت اخلاقی ناجا هدف از اجرای طرح سالمسازی دریا را بیان کرد. او گفت هدف، «اجرای واجب فراموش شده امر به معروف، تامین امنیت اجتماعی و آرامش در سواحل شمال کشور است». وی افزود «طرح سالمسازی دریا در سالهای گذشته موجب کاهش ناهنجاریهای امنیتی و اخلاقی، افزایش رضایت مردمی و احساس امنیت، اشراف اطلاعاتی ناهنجاریها و پاسخ به مطالبات عمومی شده است».
یحیی حسین خانی همچنین در موضوع ورود زنان به ورزشگاهها نیز نقش داشته است. سحر خدایاری، معروف به دختر آبی، در ۲۱ اسفند ۱۳۹۷ توسط نیروی انتظامی بازداشت شد. او سرانجام در اعتراض به دستگیری و محکومیت خودسوزی کرد و درگذشت.
ماهنامه دنیای فوتبال در شهریور ۱۳۹۵ از قول دختری که تلاش کرده بود به ورزشگاه برود نوشت: «چشمم به مامورهای یگان ویژه ورزشگاه که میافتاد، قلبم تندتر میزد. اگر میفهمیدند. اگر بو میبردند که دخترم و دزدکی آمدهام ورزشگاه… اما به خودم تلقین میکردم که من هم یک پسرم. مثل همه. کی میفهمه؟ از چی میترسی؟ محکم باش!»
ماموران یگان ویژه ناجا از جمله نیروهایی هستند که از ورود دختران به ورزشگاهها برای تماشای بازیها ممانعت میکنند. تیپ یکم (یگان اول) یا تیپ امیرالمومنین در واقع یگان عملیاتی یگان ویژه در سراسر کشور است. نوپو (نیروی ویژه پاد وحشت) زیرمجموعه این تیپ محسوب میشود. یحیی حسین خانی در زمان رویداد دختر آبی، فرماندهی تیپ یکم یگان ویژه را برعهده داشته است.
طبق گزارش سازمان گزارشگران بدون مرز در ۵ تیرماه ۱۳۹۷، ماموران یگان ویژه در تهران به شهروند خبرنگاران حمله کردند. این حمله در هنگام عکسبرداری و فیلمبرداری از تظاهرات علیه گرانی و کاهش ارزش پول ملی در بازار تهران رخ داد. یگان ویژه با خشونت با آنها برخورد کرد و عدهای را بازداشت نمود.
در آخرین روزهای اسفند ۱۳۹۶، تجمع شهروندان شهر آسمانآباد ایلام در مقابل فرمانداری سرابله ایلام رخ داد. این تجمع در اعتراض به زخمی شدن تعدادی از اهالی آسمانآباد در تنشهای استان و پایان زمان تعیین شده برای دستگیری عوامل نزاع بود.
نیروهای یگان ویژه پرشمار حضور یافتند و پس از درگیر شدن با تجمعکنندگان، عدهای را زخمی و تنی چند را بازداشت کردند. از جمله زخمیشدگان میتوان به الماس احمدبیگی و عبدالحمید بسطی اشاره کرد. همچنین برخی شهروندان چون پرویز جعفرزاده و نادر جعفرزاده توسط نیروهای ویژه و امنیتی بازداشت شدند.
در تیر ۱۳۹۷، جمعی از کسبه بازار در شهرهای تهران، شهریار، کرج، قشم، بندرعباس و مشهد مغازههای خود را بستند. این اقدام در اعتراض به افزایش قیمت ارز، گرانی کالاها و رکود بازار بود.
آنها خواستار رسیدگی به وضعیت معیشتی خود شدند. این تجمعات با حضور گسترده نیروهای امنیتی همراه بود و پس از ساعتی به خشونت کشیده شد. تصاویر و ویدئوها حاکی از آن است که ماموران یگان تیپ یکم ویژه (یگان اول) یا تیپ امیرالمومنین به فرماندهی یحیی حسین خانی با شلیک گاز اشکآور و ضرب و شتم سعی در متفرق کردن معترضان داشتند.
شنبه ۱۳ مهر ۱۳۹۸، جمعی از مردم روستای چنارمحمودی لردگان در اعتراض به ابتلای برخی از اهالی روستا به ایدز، بر اثر استفاده از سرنگهای آلوده، مقابل فرمانداری این شهرستان تجمع کردند. در جریان این تجمع، ماموران نیروی انتظامی و یگان ویژه با استفاده از گاز اشکآور به متفرق کردن معترضان پرداختند و با آنها درگیر شدند.
گفته میشود تعدادی از مردم معترض زخمی شدند و ماموران اقدام به شلیک هوایی گلوله کردند. همچنین بر اساس اخبار غیررسمی، نیروهای امنیتی با گلولههای ساچمهای نیز به سمت معترضان شلیک کرده و چند نفر مجروح شدهاند. یحیی حسین خانی در زمان این رویداد، مشاور فرمانده یگانهای ویژه ناجا بوده است.
سوابق سرکوب و نقض حقوق بشر پاسدار یحیی حسین خانی عبارت است از:
از حداقل ۱۳۹۶ تا ۱۰ شهریور ۱۳۹۸: فرمانده تیپ یکم امیرالمومنین علی (ع) یگانهای ویژه ناجا.
۱۰ شهریور ۱۳۹۸ تا ۸ آبان ۱۳۹۸: مشاور فرمانده یگانهای ویژه ناجا.
۸ آبان ۱۳۹۸ تا ۲۱ خرداد ۱۴۰۲: فرمانده مرزبانی استان آذربایجان غربی.
از ۲۲ دی ۱۴۰۱ تا حداقل خرداد ۱۴۰۴ معاون امنیتی و انتظامی استاندار آذربایجانغربی.
برخی از قربانیان جنایات، سرکوب و نقض حقوق بشر مرتبط با یحیی حسین خانی عبارتند از:
فرهاد کچلانلو، زیاد اثباتی، ابراهیم ابوبکری، رضا پوراسماعیل، زانست حسن زاده، زانکو احمدی، سروش ملکاری، سیاوش کورهسونی، کمال علم هولوی، واحد محمدپور، ارکان عباسی، رضا سرشیری، مناف حسن زاده، بهزاد رمضانی، سحر خدایاری، هاوبیر ابراهیمی، عثمان صالحی، ارسلان عبدالهی، ابراهیم رسولی، الماس احمدبیگی، عبدالحمید بسطی، پرویز جعفرزاده، نادر جعفرزاده، صادق قیصری.
