احمدرضا رادان، فرمانده کنونی انتظامی کل کشور، پیشینهای طولانی در نقض حقوق بشر دارد. او در سمتهای سابق خود، از جمله فرماندهی انتظامی تهران و همچنین جانشینی و فرماندهی فرمانده نیروی انتظامی، در شکنجه، آزار و اذیت زندانیان مشارکت مستقیم داشته است. علاوه بر این، احمدرضا رادان به نقض حقوق زنان و تحدید آزادیهای اجتماعی شهروندان متهم است. اقدامات رادان در این زمینهها، نشاندهنده الگوی رفتاری او در طول سالیان خدمت است.
رادان در جریان اعتراضات سال ۱۳۸۸ شمسی، مسئولیت مستقیم در سرکوب خشن معترضان بر عهده داشت. نام رادان حتی در دادنامه ابتدایی حوادث کهریزک به عنوان متهم ذکر شده بود؛ اما در پایان تحقیقات تبرئه و هرگز محاکمه نشد.
احمدرضا رادان خود در فروردین ۱۳۹۳ شمسی درباره عملکردش در برخورد با معترضان سال ۱۳۸۸ شمسی گفته بود: «هیچ زمان از عملکرد خودم در فتنه ۸۸ پشیمان نیستم و اگر باز هم باشم و باز هم فتنهای باشد دوباره برخورد قاطع میکنم.»
او همچنین به صراحت در مورد نقش خود در سرکوب خشن معترضان اشاره کرده است: «خانوادهام آمادگی و پذیرش زندان رفتن من را داشتند چرا که کارهای من برای حمایت از ولی زمان بود، روزها من میرفتم در خیابانها و با فتنه گران برخورد میکردم و شبها برای بازجویی و پاسخگویی میرفتم.»
این اظهارات، عمق اعتقاد احمدرضا رادان به اقدامات سرکوبگرانه را نشان میدهد.
احمدرضا رادان در اعتراضات سال ۸۸
آمار دقیقی از تعداد کشته شدگان اعتراضات سال ۱۳۸۸ شمسی در دست نیست. اما بر اساس گزارشهای مختلف منابع، دستکم ۱۱۲ نفر در جریان این اعتراضات کشته شدند.
بیشترین تلفات در تهران بوده است. علی مطهری، نماینده مجلس در ایران، تنها کشتهشدگان تظاهرات ۳۰ خرداد ۸۸ شمسی در تهران را بین ۴۰ تا ۵۰ نفر اعلام کرد.
پیش از آن و در جریان تظاهرات روز ۲۵ خرداد ۸۸ شمسی نیز دستکم ۲۰ نفر از معترضان جان باختند. در تظاهراتهای تاسوعا و عاشورای آن سال که مصادف با پنجم و ششم دی ماه بود، دستکم نزدیک به ۴۰ نفر از معترضان بر اثر شلیک گلوله یا ضرب و شتم جان خود را از دست دادند.
در بازداشتگاه کهریزک نیز که مستقیما تحت نظر نیروی انتظامی اداره میشد، دستکم ۵ نفر از بازداشتشدگان به دلیل شکنجه به قتل رسیدند.
از جمله این جانباختگان میتوان به ندا آقاسلطان، فاطمه سمسارپور، اشکان سهرابی، میثم عبادی، مصطفی غنیان، کیانوش آسا، سهراب اعرابی، مصطفی کریمبیگی، شهرام فرجزاده و سیدعلی حبیبی موسوی خامنه اشاره کرد که اسامی این افراد در فهرست قربانیان احمدرضا رادان جای دارد.
احمدرضا رادان در جایگاه فرماندهی انتظامی کل کشور، مسئولیت مستقیم طرحهای مربوط به حجاب اجباری، از جمله «طرح نور» را بر عهده دارد. این طرح توسط فراجا در سراسر کشور عملیاتی و اجرا میشود. مبارزه با آنچه که «بدحجابی» و «بیحجابی» خوانده میشد، یکی دیگر از بخشهای طرح امنیت اجتماعی بود که ا رادان از پایهگذاران آن محسوب میشود.
فعالیتها و شمار گشتهای ارشاد نیروی انتظامی که با روی کار آمدن احمدرضا رادان به فرماندهی پلیس تهران افزایش یافته بودند، در این طرح با «بدپوششی» زنان مبارزه کرده و به بهانه آن حقوق زنان را به شدت و به شکل عمدهای نقض میکردند. رادان همواره بر اجرای این طرحها تاکید داشته است.
«طرح نور» برای برخورد با زنان با پوشش اختیاری از روز شنبه ۲۵ فروردین ۱۴۰۳ شمسی به اجرا درآمد. از زمان آغاز این طرح که با هدف اعمال فشار مضاعف برای تحمیل حجاب اجباری به شهروندان اجرا شد، گزارشهای متعددی از برخورد خشونتآمیز و بازداشت زنان بر سر حجاب منتشر شده است. این اقدامات نشاندهنده رویکرد سختگیرانه احمدرضا رادان در قبال حجاب است.
در ۴ اردیبهشت ۱۴۰۳ شمسی، احمدرضا رادان، فرمانده انتظامی کشور، اعلام کرد که “با حمایتهای مجلس، دولت و قوه قضائیه و همراهی مردم اجرای طرح نور را با قوت، دقت و هوشمندی ادامه خواهیم داد.”
رادان در ۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ شمسی و در خصوص لزوم اجرای طرح نور و حجاب اجباری نیز گفت: “چشم مردم وقتی به بی حیایی عادت کند، آرام آرام غیرت گرفته می شود، محیط برای فرد بیننده عادی میشود وقتی محیط برای مردان و زنان باغیرت ما عادی شد یعنی یک ارزش شکل میگیرد در جایی که بی ارزشترین، ارزشها از منظر دین و قرآن و اسلام است.” این اظهارات، دیدگاه احمدرضا رادان را در مورد اهمیت حجاب اجباری به وضوح بیان میکند.
طرح نور
رادان در مقام فرمانده انتظامی کشور، پیگیر اجرای «طرح نور» در دولت مسعود پزشکیان نیز هست. او در ۲۷ مرداد ۱۴۰۳ شمسی در خصوص اجرای طرح نور در دولت جدید اظهار داشت: “در خصوص اجرای طرح نور باید به قانون مراجعه کنیم، زیرا هر چیزی که قانون باشد، پلیس مجری آن بوده و باید طبق قانون آن را انجام دهد، مگر اینکه از همان مسیر قانونی تکلیف از پلیس برداشته شود.”
این موضعگیری احمدرضا رادان، بر پایبندی او به اجرای قوانین مربوط به حجاب تاکید دارد.
در دوران فرماندهی رادان بر فراجا و پیش از اجرایی شدن «طرح نور» نیز بارها گزارشهای مختلفی از اجبار حجاب توسط نیروهای انتظامی منتشر شده و حجاب اجباری توسط نیروهای فراجا اعمال شده است.
در ۲۹ مرداد ۱۴۰۲ شمسی، کتابفروشی فرهنگان فرشته واقع در تهران به دلیل عدم رعایت حجاب، توسط پلیس اماکن نظارت بر اماکن عمومی شمیرانات پلمب شد. در ۵ فروردین ۱۴۰۳ شمسی، عمارت نمکدان در اصفهان به دلیل عدم رعایت حجاب اجباری توسط اداره نظارت بر اماکن عمومی پلیس پلمب شد.
در ۲۹ فروردین ۱۴۰۳ شمسی، یک زن جنب ایستگاه متروی شیرازی تهران توسط ماموران انتظامی همراه با خشونت بازداشت شد.
بر اساس تصاویر منتشر شده در شبکههای اجتماعی، ماموران انتظامی این زن را جنب ایستگاه متروی شیرازی تهران همراه با ضرب و شتم بازداشت کردهاند. گفته میشود این زن جوان در ارتباط با حجاب بازداشت شده است.
در ۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ شمسی، ماموران انتظامی در تفریحگاه دریاچه سقالکسار واقع در رشت به دلیل عدم رعایت حجاب اجباری با اعضای یک خانواده برخورد خشونتآمیزی داشتند و شماری را بازداشت کردند. در ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ شمسی، زنی به دلیل عدم رعایت حجاب اجباری به طرز خشونتآمیزی توسط ماموران نیروی انتظامی موسوم به گشت ارشاد بازداشت شد.
به گزارش فعالان حقوق بشر، ماموران گشت ارشاد زنی را به دلیل عدم رعایت حجاب اجباری به طرز خشونتآمیزی بازداشت کرده و علیرغم مقاومت این شهروند، او را به ون انتقال میدهند.
در ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ شمسی، رستوران “رومانو” در سقز به دلیل عدم رعایت حجاب، توسط اداره نظارت بر اماکن عمومی فرماندهی انتظامی این شهرستان پلمب شد.
در ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ شمسی، ۳ کافه و ۱ باشگاه بدنسازی در راستای اجرای طرح موسوم به “نور” در بوشهر پلمب شدند. در ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۳ شمسی، کافه رستوران “بروز” در اصفهان به دلیل عدم رعایت حجاب اجباری، توسط اداره نظارت بر اماکن عمومی پلیس پلمب شد.
در ۲۴ خرداد ۱۴۰۳ شمسی، یک زن به دلیل عدم رعایت حجاب اجباری در باغ ملی بهبهان بازداشت شد. به گزارش فعالان حقوق بشر، چند تن از ماموران مجری طرح نور، این زن معترض به حجاب اجباری را با توسل به خشونت در باغ ملی بهبهان بازداشت کردند.
در ۲۸ فروردین ۱۴۰۳ شمسی، یک فروشگاه کتاب در سنندج به دلیل عدم رعایت حجاب اجباری توسط اداره نظارت بر اماکن عمومی انتظامی پلمب شد. در ۲۹ خرداد ۱۴۰۳ شمسی، ماموران انتظامی یک زن جوان را در تهران به دلیل رعایت نکردن حجاب اجباری با اعمال خشونت بازداشت کردند.
در تیر ۱۴۰۳ شمسی، ۲ دختر نوجوان در یکی از خیابانهای تهران به دلیل عدم رعایت حجاب اجباری توسط نیروهای مجری “طرح نور”، مورد ضرب و شتم قرار گرفتند و پس از بازداشت با ون سفید رنگ به پلیس امنیت اخلاقی منتقل شدند.
به گفته مادر یکی از این دختران، هنگامی که به پلیس امنیت اخلاقی مراجعه کرده دخترش را با صورتی زخمی، لبهای ورم کرده، گردن کبود و لباسهای پاره دیده است و از سوی دیگر آنها تهدید شدند تا از ماموران شکایت نکنند. هویت دختری که مورد ضرب و شتم قرار گرفته “نفس حاجی شریف، چهارده ساله” گزارش شده است.
این حوادث، بازتاب سیاستهای احمدرضا رادان در زمینه سرکوب است.
در ۲ تیر ۱۴۰۳ شمسی، مرکز اطلاعرسانی فراجا اعلام کرد که ۸۰۰۰ دستگاه خودرو که به دلیل کشف حجاب توقیف شده بودند، رفع توقیف شدند. این آمار نشاندهنده حجم بالای برخوردهای مربوط به حجاب است.
در ۱۹ تیر ۱۴۰۳ شمسی، دفتر هواپیمایی ترکیش ایرلاین به دلیل عدم رعایت حجاب اجباری، توسط اداره نظارت بر اماکن عمومی پلیس پلمب شد.
در ۲۷ تیر ۱۴۰۳ شمسی، ویدیویی از حضور بدون حجاب تعدادی دختر نوجوان در دستههای عزاداری امام سوم شیعیان در شبکههای اجتماعی منتشر شد.
پس از انتشار ویدیو مذکور، فرمانده انتظامی استان البرز از احضار این دختران به پلیس خبر داد. فرمانده انتظامی استان البرز در این خصوص مدعی شد که پس از انتشار ویدیویی در فضای مجازی مبنی بر حضور چند دختر بیحجاب در دسته عزاداری روز عاشورا و «خدشهدار شدن احساسات عزاداران»، پیگیری موضوع در دستور کار مأموران پلیس استان قرار گرفت. تمامی این موارد زیر نظر مستقیم احمدرضا رادان پیگیری شده است.
رادان خود در تیر ۸۶ شمسی از تشدید طرح حجاب اجباری خبر داده و گفته بود: «پلیس تهران با بکارگیری نیروهای بیشتری در زمینه اجرای طرح ارتقای امنیت اجتماعی، حضور خود را در تمامی نقاط مختلف تهران تشدید میکند.»
به گفته او، «در این طرح با مدهای غربی موی پسرها و استفاده از مانتوهای بالای زانو به شدت برخورد میشود.» احمدرضا رادان در فروردین ۱۳۹۳ شمسی نیز با ادعای اینکه طرح امنیت اجتماعی در زمینه حجاب خواست مردم تهران بوده، گفت: «در جریان طرح به یک عده تذکر اخلاقی میدادیم، یک عده را هم با حکم قضایی میبردیم.»
او همچنین در خرداد ۱۳۹۳ شمسی و تنها چند روز پیش از برکناریاش از سمت جانشینی فرمانده نیروی انتظامی در مورد طرح امنیت اجتماعی گفته بود: «هیچکس نمیتواند تا زمانی که وضعیت حجاب در کشور مطلوب شود، طرح امنیت اخلاقی را با فرمان یا دستور تعطیل کند.» این اظهارات، رویکرد ثابت رادان در زمینه حجاب را نشان میدهد.
رادان به عنوان فرمانده وقت نیروی انتظامی تهران از پایهگذاران طرح امنیت اجتماعی در سال ۱۳۸۶ شمسی بود و اجرای آن را بر عهده داشت.
در این طرح، بسیاری از بازداشتشدگان به بازداشتگاه کهریزک منتقل شدند. حقوق اساسی و انسانی آنها به عنوان زندانی به صورت عمدهای نقض شد. ضرب و شتم و شکنجه و عدم دسترسی به امکانات بهداشتی، درمانی و آب و غذا از جمله این بدرفتاریها بوده است.
احمدرضا رادان در مقام فرمانده انتظامی تهران و همچنین جانشین فرمانده نیروی انتظامی در شکنجه زندانیان در بازداشتگاه کهریزک، چه در جریان اعتراضات سال ۱۳۸۸ شمسی و چه پیش از آن، مشارکت داشته و در برابر آن مسئول است. اقدامات احمدرضا رادان در این خصوص، پرونده او را سنگینتر میکند.
در زمان فرماندهی رادان بر پلیس تهران، این بازداشتگاه که مستقیما زیر نظر نیروی انتظامی اداره میشد، محل نگهداری دستگیرشدگان طرح امنیت اجتماعی از اردیبهشت ماه ۱۳۸۶ شمسی بود. افرادی که پلیس آنها را «اراذل و اوباش» میخواند، در این بازداشتگاه به شدت از سوی ماموران نیروی انتظامی شکنجه شده و مورد بدرفتاری قرار میگرفتند.
برهنه کردن زندانیان، ضرب و شتم هر روزه آنان با شلنگ و کابل و سیم برق، فقدان هرگونه امکانات بهداشتی و درمانی و نبود غذا و آب از جمله این شکنجهها بوده است. این موارد نشاندهنده نقض آشکار حقوق زندانیان تحت نظارت رادان است.
در جریان اعتراضات سال ۱۳۸۸ شمسی نیز این زندان در تیر ماه آن سال محل نگهداری تعدادی از معترضان بازداشت شده بود.
در نتیجه این شکنجهها و شرایط زندان، دستکم ۵ نفر از بازداشتشدگان به نامهای محسن روحالامینی، محمد کامرانی، امیر جوادیفر، رامین قهرمانی و احمد نجاتیکارگر جان خود را از دست دادند.
گزارشات فراوانی از نقش مستقیم رادان در شکنجه زندانیان در بازداشتگاه کهریزک منتشر شده است. نام رادان در دادنامه دادسرای نظامی تهران به عنوان یکی از متهمان جنایت کهریزک نیز ذکر شده بود؛ اگرچه او هیچگاه محاکمه نشد. این عدم محاکمه احمدرضا رادان با وجود شواهد، سوالبرانگیز است.
سوابق سرکوب و نقض حقوق بشر احمدرضا رادان عبارت است از:
۱۳۷۶ تا ۱۳۷۹ شمسی: فرمانده نیروی انتظامی استان کردستان
۱۳۷۹ تا ۱۳۸۲ شمسی: فرمانده نیروی انتظامی استان سیستان و بلوچستان
۱۳۸۲ تا ۱۳۸۵ شمسی: فرمانده نیروی انتظامی استان خراسان
مهر ۱۳۸۵ تا مهر ۱۳۸۷ شمسی: فرمانده نیروی انتظامی تهران
مهر ۱۳۸۷ تا خرداد ۱۳۹۳ شمسی: جانشین فرمانده نیروی انتظامی
خرداد ۱۳۹۳ شمسی: انتصاب به عنوان رئیس مرکز مطالعات راهبردی نیروی انتظامی
۱۷ دی ۱۴۰۱ شمسی تا ۱۴۰۴ شمسی: فرمانده کل انتظامی
برخی از قربانیان جنایات، سرکوب و نقض حقوق بشر احمدرضا رادان عبارتند از:
مصطفی کریمبیگی
ندا آقاسلطان
محسن روحالامینی
محمد کامرانی
امیر جوادیفر
رامین قهرمانی
احمد نجاتیکارگر
فاطمه سمسارپور
اشکان سهرابی
میثم عبادی
مصطفی غنیان
کیانوش آسا
سهراب اعرابی
شهرام فرجزاده
سیدعلی حبیبی موسوی خامنه
مسعود علیزاده
مجید عابدینزاده
مجید مقدم
رضا ذوقی
در مهر ۱۳۸۹ شمسی، وزارت خزانهداری ایالات متحده آمریکا، با اشاره به نقش احمدرضا رادان به عنوان جانشین فرمانده نیروی انتظامی ایران، در سرکوب اعتراضات پس از انتخابات سال ۱۳۸۸ شمسی و حوادث کهریزک، او را در لیست تحریمهای حقوق بشری خود قرار داد.
اتحادیه اروپا طی تصمیم مورخ ۲۳ فروردین ۱۳۹۰ شمسی، احمدرضا رادان را به دلیل نقشی که در نقض گسترده و شدید حقوق شهروندان ایرانی داشته، در لیست تحریمهای حقوق بشری قرار داد.
بر اساس این تصمیم، احمدرضا رادان از ورود به کشورهای این اتحادیه منع شده و کلیه داراییهای وی در اروپا توقیف میشود. بر اساس بیانیه اتحادیه اروپا، احمدرضا رادان به دلیل «ضرب و شتم»، «قتل» و «بازداشتهای خودسرانه معترضان» توسط نیروی انتظامی، تحریم شده است. این تحریمها، عواقب بینالمللی اقدامات احمدرضا رادان را به نمایش میگذارد.
همچنین در تاریخ ۲۸ شهریور ۱۴۰۳ شمسی، دولت کانادا، احمدرضا رادان را به همراه ۴ نفر دیگر از مقامات ایران که مستقیماً مسئول اجرای سیاستهای سرکوبگرانه و تبعیضآمیز علیه زنان، دختران و اقلیتها هستند، تحریم کرد. این تحریم نیز به فهرست اقدامات بینالمللی علیه احمدرضا رادان افزوده شده است.
