اسحاقی مهره میدانی سرکوب جوانان در سیستان و بلوچستان
در تحلیل وقایع خونبار دیماه، نام محمدرضا اسحاقی به عنوان یکی از مهرههای اصلی میدانی و ستادی در مدیریت بحران و سرکوب اعتراضات ۱۴۰۴ در جنوب شرق ایران برجسته میشود.
او که تنها چند ماه پیش از شروع این ناآرامیها، در تیرماه ۱۴۰۳، سکان فرماندهی انتظامی استان سیستان و بلوچستان را بر عهده گرفته بود، با کولهباری از تجربه در مهار اعتراضات در سایر استانهای مرزی و حساس، مأموریت یافت تا هرگونه صدای مخالف را در نطفه خفه کند.
سوابق محمدرضا اسحاقی: معمار امنیت سختافزاری
بیشتر بخوانید
بررسی پیشینه محمدرضا اسحاقی نشاندهنده یک سیر صعودی در نهادهای امنیتی و انتظامی است که همواره با مناطق دارای پتانسیل اعتراض پیوند خورده است. حضور وی به عنوان فرمانده انتظامی استان خوزستان (از ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۶) و سپس استان گیلان (۱۳۹۶ تا ۱۳۹۸)، او را به یکی از فرماندهان باسابقه در مواجهه با تجمعات خیابانی تبدیل کرد. اما انتصاب وی به سمت معاونت مهندسی ناجا و سپس بازگشت او به میدان عملیاتی سیستان و بلوچستان در سال ۱۴۰۳، نشاندهنده استراتژی حاکمیت برای استفاده از توان اجرایی او در استانی بود که به دلیل زخمهای کهنه، هر لحظه آماده انفجار بود.
نقش مستقیم در اعتراضات ۱۴۰۴
با آغاز اعتراضات ۱۴۰۴ در دیماه، که ریشه در مطالبات اقتصادی و تبعیضهای سیستماتیک داشت، محمدرضا اسحاقی به عنوان رئیس پلیس استان، فرماندهی کل یگانهای عملیاتی، یگان ویژه و نیروهای ضربت را بر عهده داشت. در این دوره، استراتژی او بر سه محور اصلی استوار بود:
سرکوب خشن میدانی: استفاده از سلاحهای جنگی و ساچمهزنی علیه تجمعکنندگان در شهرهایی چون زاهدان، ایرانشهر و سراوان.
بازداشتهای گسترده و پیشگیرانه: هدف قرار دادن فعالان مدنی و مذهبی برای جلوگیری از تداوم اعتراضات.
محاصره امنیتی مساجد و تجمعات مذهبی: بهویژه در روزهای جمعه در زاهدان، که با ایجاد لایههای امنیتی مانع از پیوستن نمازگزاران به معترضان میشد.
فاجعه انسانی و فهرست جانباختگان
نقش محمدرضا اسحاقی در اعتراضات ۱۴۰۴ زمانی آشکارتر میشود که به فهرست قربانیان تحت فرماندهی او نگریسته شود. در جریان این سرکوبها، افراد بیگناه و حتی کودکان هدف شلیک مستقیم قرار گرفتند. نامهایی همچون حذیفه اوستاخ (زرگر)، کودک ۱۱ سالهای که در ۱۹ دی در زاهدان جان باخت، گواهی بر بیرحمی نیروهای تحت امر اوست.
همچنین قتل گلمحمد شاهوزهی، قهرمان ووشو در اول بهمن، و جوانانی نظیر جلیل دوستیار براهویی (۲۲ ساله) و اسماعیل قندرزهی (۲۱ ساله)، نشاندهنده این است که برخوردها نه برای کنترل نظم، بلکه با هدف ایجاد رعب و وحشت عمومی طراحی شده بود. حضور نام دانشجویانی چون مرضیه کرمانی و فرزندان چهرههای مذهبی مانند محسن اربابی در این لیست، ابعاد گسترده این سرکوب را نشان میدهد که تمام لایههای اجتماعی را هدف قرار داده بود.
مسئولیت حقوقی و نقض حقوق بشر
محمدرضا اسحاقی به عنوان فرمانده انتظامی استان، مسئول مستقیم تمام خونهای ریخته شده و بازداشتهای خودسرانه در جریان اعتراضات ۱۴۰۴ است. طبق موازین بینالمللی، فرماندهی که دستور استفاده از نیروی مرگبار علیه غیرنظامیان را صادر میکند یا از جلوگیری از آن ناتوان میماند، شخصاً مسئول جنایات انجام شده است.
در شهرهایی مانند راسک و نیکشهر، که اسامی جانباختگانی چون ایوب رسانه و حسن شایسته از آنجا ثبت شده، نیروهای انتظامی تحت نظر وی متهم به استفاده از خشونت عریان و شلیک از فواصل نزدیک هستند. همچنین واقعه تیراندازی در گُشت سراوان که منجر به کشته شدن فرزند مولوی عبدالهادی شد، از نقاط سیاه کارنامه او در این دوره است.
سرتیپ محمدرضا اسحاقی با تکیه بر سوابق خود در خوزستان و گیلان، در دیماه ۱۴۰۴ ماشین سرکوب را در سیستان و بلوچستان به حرکت درآورد. اعتراضات ۱۴۰۴ در این استان نه یک ناآرامی ساده، بلکه فریاد حقخواهی مردمی بود که با پاسخ گلوله و بازداشت مواجه شد. اسامی که امروز به عنوان “شهیدان راه آزادی” در بلوچستان یاد میشوند، سند زندهای بر نقش این فرد در نقض فاحش حقوق بشر در ایران هستند. او نه تنها یک فرمانده نظامی، بلکه مجری سیاستی بود که بقای خود را در سرکوب صدای معترضان میدید.
وضعیت حقوقی و تحریمهای بینالمللی
فرماندهی انتظامی (فراجا) به دلیل نقض سیستماتیک و گسترده حقوق بشر، تحت تحریمهای خزانهداری ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا و دولت کانادا قرار دارد. این نهاد با محدودیتهای شدید اقتصادی و حقوقی بینالمللی مواجه است.
فرماندهان ارشد این نیرو از جمله سرتیپ پاسدار محمدرضا اسحاقی، به عنوان مجریان میدانی این ساختار سرکوبگر، تحت تحریمهای مستقیم قرار دارند. این تحریمها شامل ممنوعیت قطعی ورود و تردد به این کشورها و مسدود شدن تمامی داراییهای آنان در خارج از ایران است. نام اسحاقی به دلیل آمریت در سرکوب خونین استان سیستان و بلوچستان در جریان اعتراضات ۱۴۰۴ در اسناد حقوقی و فهرستهای بینالمللی ناقضان حقوق بشر ثبت شده است.
