سیدحسن مرتضوی، با سوابق طولانی در فرماندهی‌های ارشد سپاه، از جمله فرماندهی سپاه سلمان سیستان و بلوچستان و قرارگاه ثامن الائمه شمال شرق، مسئول مستقیم نقض حق حیات شهروندان و سرکوب خشن اعتراضات بوده است. اقدامات مرتبط با وی شامل صدور فرمان شلیک مستقیم به سوخت‌بران و کشتار معترضان در جریان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ در استان‌های خراسان رضوی و جنوبی است.
مسئولیت در سرکوب اعتراضات آبان ۱۳۹۸ در شمال شرق کشور
سیدحسن مرتضوی، در مقام فرمانده پیشین قرارگاه ثامن الائمه سپاه پاسداران، که سپاه‌های استانی خراسان شمالی، خراسان رضوی و خراسان جنوبی زیر نظر آن فعالیت می‌کنند، نقش مهمی در نقض حق اعتراض شهروندان ساکن این استان‌ها ایفا کرده است. نیروهای سپاه پاسداران در خراسان رضوی و خراسان جنوبی مستقیماً در سرکوب خشن معترضان در جریان اعتراضات آبان ماه ۱۳۹۸ مشارکت داشته‌اند.
در تأیید این موضوع، یعقوبعلی نظری، فرمانده وقت سپاه خراسان رضوی، آذر ماه ۱۳۹۸ با «اغتشاشگر» خواندن شهروندان معترض، نقش بسیج و سپاه را در سرکوب اعتراضات تأیید کرد. همچنین، علی قاسمی، فرمانده سپاه خراسان جنوبی، در تاریخ ۲۹ آبان، معترضان را «اشرار» خواند و مشارکت نیروهای بسیج و سپاه را در سرکوب شهروندان معترض تأیید نمود. او تصریح کرد: «یکی دیگر از صحنه‌های حضور بسیج جریانات اخیر بوده که از پنجشنبه تا الان در کنار سایر نیروهای مسلح حضور شبانه روزی بسیجیان را شاهد بودیم و فتنه دشمن و تعرض آن را ناکام گذاشتند.» قاسمی همچنین مدعی شد که معترضان مسلح بوده و به «بسیجیان، پاسداران و نیروی انتظامی» آسیب زده‌اند. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، دستکم ۴۲۹ نفر از شهروندان شرکت‌کننده در اعتراضات آبان ۹۸ در دو استان خراسان جنوبی و خراسان رضوی توسط نیروهای امنیتی و انتظامی دستگیر شدند. نقش نیروهای سپاه پاسداران در سرکوب شدید و خشن اعتراضات آبان ماه ۱۳۹۸ در ایران غیر قابل انکار است؛ لذا سیدحسن مرتضوی در برابر اقدامات نیروهای تحت امر خود مسئول است. سپاه پاسداران خود در تاریخ ۲۷ آبان ماه، با صدور بیانیه‌ای، از قصد این نهاد برای آنچه که «برخورد قاطع با اقدامات مخل آسایش» خوانده شده بود خبر داد.
تأیید داخلی و بین‌المللی کشتار معترضان و نقش سپاه
شلیک مستقیم گلوله به معترضان و قتل آنها توسط مأموران امنیتی، از جمله نیروهای سپاه پاسداران، در جریان اعتراضات آبان ماه ۱۳۹۸، توسط عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر وقت کشور، نیز تأیید شد. او در خرداد ۱۳۹۹ اظهار داشت که دستکم ۸۰ درصد کشته‌شدگان اعتراضات، با گلوله سلاح‌های سازمانی نیروهای امنیتی و انتظامی جان باخته‌اند. ارائه این آمار از سوی عبدالرضا رحمانی فضلی در حالی بود که خبرگزاری رویترز در دی ماه ۹۸، به نقل از منابع خود در وزارت کشور، تعداد کشته‌شدگان اعتراضات آبان ماه را دستکم ۱۵۰۰ نفر گزارش کرد.
در گزارشی که سازمان عفو بین‌الملل در پایان اردیبهشت ماه ۱۳۹۹ منتشر کرد، به صراحت بر نقش مأموران سپاه و بسیج در کشتار معترضان آبان ماه ۹۸ تأکید شده است. جاوید رحمان، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران نیز، در گزارشی که شهریور ماه ۱۳۹۹ منتشر کرد، حضور مأموران سپاه و بسیج را در سرکوب «بیش از حد خشن» معترضان تأیید نمود. او در گزارش خود آورده است: «نیروهای پلیس، سپاه و بسیج با هدف قتل به معترضان شلیک کرده‌اند.» سوابق فرماندهی سیدحسن مرتضوی در قرارگاه ثامن الائمه، او را مستقیماً درگیر این نقض حقوق بشر در شمال شرق کشور می‌سازد. وی در حال حاضر نیز به عنوان فرمانده قرارگاه منطقه‌ای قدس سپاه پاسداران، در یک منصب حساس فرماندهی قرار دارد.
بیشتر بخوانید
نقش محمدهادی سفیدچیان در سرکوب قیام ۱۴۰۴
نقض حق حیات سوخت‌بران در سیستان و بلوچستان
سیدحسن مرتضوی، در مقام فرمانده پیشین سپاه سلمان استان سیستان و بلوچستان، در برابر نقض حق حیات شهروندان ساکن این استان توسط مأموران تحت فرمان خود مسئول است. گزارش‌های فراوانی از شلیک مستقیم گلوله توسط مأموران سپاه سلمان به سوی شهروندان بلوچ به ظن قاچاق گازوئیل و قتل آنها در دوران فرماندهی سیدحسن مرتضوی وجود دارد.
به عنوان نمونه، مأموران سپاه سلمان در اردیبهشت ۱۳۹۴، با تیراندازی مستقیم به دو جوان بلوچ در جکیگور و سراوان، آنها را به قتل رساندند. گزارش منابع حقوق بشری نشان می‌دهد دستکم ۱۵ شهروند بلوچ در دو ماه ابتدایی سال ۱۳۹۴، توسط مأموران امنیتی و انتظامی از جمله مأموران سپاه سلمان در استان سیستان و بلوچستان کشته شدند. بنابر این گزارش‌ها، در بیشتر موارد تیراندازی مستقیم، بدون اخطار قبلی و صرفاً به ظن قاچاق توسط مأموران صورت گرفته است. پیش از آن، در اسفند ماه ۱۳۹۳، مأموران بسیج شهر جالق در سیستان و بلوچستان، یک نوجوان ۱۴ ساله را به ظن حمل گازوئیل قاچاق با شلیک مستقیم گلوله به قتل رساندند. بنا بر گزارش منابع حقوق بشری، «ماموران بسیج ابتدا در ورودی شهر جالق از طرف سراوان به سمت آنها شلیکی می‌کنند و پس از تعقیب آنها در شهر و هنگامی که زبیر و ضیا وارد یک کوچه می‌شوند آنها را به رگبار گلوله می‌بنند که ضیا یک تیر به دهان و یکی به سرش اصابت می‌کند و شهید می‌شود و زبیر یک تیر به پایش اصابت می‌کند.» شهروند دیگری نیز در همین زمان در منطقه خاش، توسط مأموران سپاه به ظن حمل گازوئیل قاچاق هدف گلوله قرار گرفته و کشته شد. این رویدادها، نقض مکرر حق حیات را در دوران مسئولیت سیدحسن مرتضوی نشان می‌دهد.
سوابق سرکوب پاسدار سیدحسن مرتضوی و قربانیان جنایات وی
فروردین ۱۳۹۱ تا مرداد ۱۳۹۴: فرمانده سپاه سلمان استان سیستان و بلوچستان.
مرداد ۱۳۹۴ تا تیر ۱۳۹۸: فرمانده سپاه جوادالائمه استان خراسان شمالی.
تیر ۱۳۹۸ تا دی ۱۴۰۱: فرمانده قرارگاه منطقه‌ای ثامن الائمه.
از دی ۱۴۰۱ تا کنون (آذر ۱۴۰۴) فرمانده قرارگاه منطقه‌ای قدس سپاه پاسداران.
برخی از قربانیان گروهی جنایات و نقض حقوق بشر سیدحسن مرتضوی:
سوخت‌بران
معترضان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ در استان خراسان رضوی
معترضان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ در استان خراسان جنوبی.
منابع:
دادگستر
ایندیپندنت
