فرماندهی عملیات‌های میدانی و مدیریت بحران اعتراضات دی ۱۴۰۴ افسریه استان تهران
مسعود رکنی در منصب فرماندهی ناحیه مقاومت بسیج مالک اشتر، نقش محوری در هدایت نیروهای تحت امر و هماهنگی عملیات‌های مهار تجمعات در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ داشته است. بر اساس گزارش‌های موجود، در دوران تصدی وی اقدامات متعددی در حوزه پایش امنیتی، بازداشت فعالان مدنی و تصویب طرح‌های مهار فیزیکی صورت گرفته است.
آمریت مسعود رکنی در هدایت نیروهای نظامی و شبه‌نظامی طی وقایع دی ۱۴۰۴
مناطق مختلف منطقه ۱۵ تهران و افسریه در جریان اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ شاهد تجمعات گسترده‌ای بودند که به تقابل‌های امنیتی مکرر منجر شد. سرهنگ پاسدار مسعود رکنی به عنوان عالی‌ترین مقام نظارتی سپاه در این منطقه، مسئولیت نهایی هماهنگی پایگاه‌های مقاومت و مدیریت میدانی نیروها را بر عهده داشت. در تاریخ مذکور، واحدهای تحت مدیریت این نهاد اقدام به استفاده از تجهیزات سخت کردند که منجر به جان‌باختن شماری از شهروندان شد.
بیشتر بخوانید
مدیریت عملیاتی مناطقی که کانون تجمعات شهری در آن زمان بودند بر عهده عالی‌ترین مقام نظارتی سپاه در منطقه بوده است. طبق قانون، دستور به‌کارگیری نیروهای شبه‌نظامی در سطح شهر با مصوبه شورای تامین به ابلاغ می‌رسد که این مقام ارشد عضو کلیدی آن محسوب می‌شود. لذا وی در قبال دستورات صادر شده و پیامدهای ناشی از عملکرد نیروهای زیرمجموعه خود، پاسخگوی نهایی محسوب می‌شود. وی بر تمامی مراحل استقرار نیروها در نقاط حساس نظارت مستقیم داشته است.
تعدد جان‌باختگان با الگوی مشابه در حوزه تحت فرماندهی این مقام نظامی، نشان‌دهنده یک رویه سیستماتیک در مواجهه با تجمعات است. نهادهای حقوق بشری مسعود رکنی را یکی از عوامل اصلی در طراحی استراتژی مهار اعتراضات در استان تهران می‌دانند. تمام ارقام ارائه‌شده در این گزارش سندی بر وقایع رخ داده تحت مدیریت مستقیم این مقام است که در مراجع بین‌المللی قابل استناد است. بر اساس گزارش‌های دریافتی، فرآیندهای ردیابی و شناسایی فعالان نیز تحت آمریت مستقیم وی در لایه‌های نظارتی ناحیه مالک اشتر به اجرا درآمد.
سوابق اجرایی و مناصب مدیریتی مسعود رکنی
فرمانده ناحیه مقاومت بسیج مالک اشتر منطقه ۱۵ تهران شامل افسریه از ۲۰ فروردین ۱۴۰۲ و فرمانده ارشد میدانی در وقایع دی ۱۴۰۴
فرمانده ناحیه مقاومت بسیج روح‌الله منطقه ۱۲ تهران از سال ۱۳۹۹ تا اواخر سال ۱۴۰۱
فرمانده ناحیه مقاومت بسیج عمار یاسر منطقه ۲۲ تهران از سال ۱۳۹۵ تا اواخر سال ۱۳۹۹
عضو حقوقی و کلیدی شورای تامین منطقه جهت تصویب طرح‌های پایش و مدیریت بحران‌های اجتماعی و امنیتی
مسئولیت مسعود رکنی در قبال جان‌باختگان تهران
تحت فرماندهی مسعود رکنی، گزارش‌های متعددی از سلب حق حیات شهروندان در منطقه افسریه تهران بر اثر عملکرد نیروها ثبت شده است. بر اساس مستندات موجود، اسامی برخی از شهروندانی که در حوزه تحت مدیریت وی جان باخته‌اند شامل احسان افشاری‌منش ۳۹ ساله، عماد امیرپور ۲۵ ساله، رضا امین‌زاده ۵۰ ساله و حسین بهشتی ۲۳ ساله است. این حوادث ناگوار حقوق بشری در تاریخ ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ رخ داد که مصادف با اوج تقابل‌های خیابانی در این حوزه استحفاظی بوده است.
این اقدامات در جغرافیا و حوزه تحت نظارت مسعود رکنی رخ داد و منجر به سلب حق حیات شهروندان شد. این فرآیند همچنین منجر به جان‌باختن مرتضی رفیعی، مجتبی روستایی ۳۵ ساله، سیاوش فرخی ۳۷ ساله، یاسر قندالی ۴۵ ساله، امیرحسین محمدزاده ۱۸ ساله، رضا نجاری ۳۴ ساله، حسین هویدا ۲۶ ساله، احمد (سعید) حاجی‌میرزا، علی‌اکبر عباسپور ۴۰ ساله، امیر اصفهانی‌نژاد ۳۸ ساله و ایمان فرعی ۱۸ ساله در جریان حوادث دی ۱۴۰۴ در افسریه شد. بر اساس شواهد موجود، مدیریت عملیاتی فرآیندهای مهار در آن برهه مستقیما تحت نظارت عالی‌ترین مقام نظامی منطقه بوده است. از منظر حقوق بین‌الملل، وی به دلیل فرماندهی عملیاتی واجد شرایط پاسخگویی در مراجع قانونی است.
شواهد و گزارش‌های میدانی حاکی از آن است که هم‌زمان با این وقایع، برخوردهای خشن و بازداشت‌های خودسرانه احتمالی در سطح منطقه افسریه به وقوع پیوسته است. نام فرمانده ارشد برای استقرار نیروهای اطلاعاتی در مراکز درمانی جهت نظارت بر مجروحان در گزارش‌ها ثبت شده است. این اقدام مانع از ارائه خدمات پزشکی به آسیب‌دیدگان اعتراضات شد که نقض حقوق بشر محسوب می‌شود. گزارش‌های مدافعان حقوق بشر حاکی از اعمال محدودیت‌های ثانویه و رویه‌هایی است که به عنوان نقض حقوق بشر و فشار احتمالی بر وابستگان قربانیان جهت محدود کردن اطلاع‌رسانی ارزیابی می‌شوند؛ اقداماتی که بر اساس اصل مسئولیت فرماندهی، پاسخگویی نهایی آن‌ها متوجه ساختار تحت امر وی است.
وضعیت حقوقی مسعود رکنی و ساختار سپاه پاسداران
سپاه پاسداران توسط استرالیا، بحرین، کانادا، اکوادور، پاراگوئه، عربستان سعودی و سوئد در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار دارد. آرژانتین، کوزوو، جمهوری دومینیکن، هندوراس، ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا و اوکراین نیز این نهاد را تروریستی اعلام کرده‌اند. اولین کشورها در این زمینه بحرین و عربستان سعودی در اکتبر ۲۰۱۸ بودند. وزارت خزانه‌داری آمریکا در اکتبر ۲۰۱۷ سپاه را در فهرست گروه‌های تروریستی خود قرار داد. دولت آمریکا در ۱۵ آوریل ۲۰۱۹ رسما نام این نهاد را وارد لیست سازمان‌های تروریستی کرد. کانادا در اکتبر ۲۰۱۹ پس از رای پارلمان، سپاه را به فهرست گروه‌های تروریستی خود وارد نمود.
در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۳ نمایندگان پارلمان اروپا به تروریستی بودن این نهاد رای مثبت دادند. اتحادیه اروپا در ۹ بهمن ۱۴۰۴ به دنبال وقایع اعتراضات دی ۱۴۰۴، سپاه را رسما تروریستی اعلام کرد. این فرمانده ارشد میدانی، بخشی جدایی‌ناپذیر از این ساختار تروریستی محسوب می‌شود. طبق قوانین بین‌المللی، فرماندهان چنین نهادهایی مشمول پیگردهای کیفری و حقوقی هستند. وی در زنجیره فرماندهی سازمانی قرار دارد که ناقض فاحش حقوق بشر شناخته می‌شود. جایگاه عملیاتی وی در این بستر، مسئولیت فردی او را در قبال اقدامات سرکوبگرانه تثبیت می‌کند.
هیچ مقام نظامی در این سازمان تروریستی از حسابرسی بین‌المللی مصون نخواهد بود. پرونده مسعود رکنی به عنوان یک آمر عملیاتی برای رسیدگی در مراجع جهانی محفوظ است. بر اساس اصول مسئولیت فرماندهی، قصور در جلوگیری از رفتار خشونت‌آمیز زیرمجموعه، مبنای حقوقی تعقیب قضایی مسعود رکنی است. شواهد جمع‌آوری‌شده توسط مدافعان حقوق بشر نشان می‌دهد که الگوهای برخورد در افسریه با رویه‌های کشوری هماهنگ بوده است. این امر نشان‌دهنده نقش مسعود رکنی در زنجیره کلان تصمیم‌گیری‌های امنیتی در سطح استان است.
منابع
- ویکی پدیا تروریستی خواندن سپاه پاسداران
- ایران آزادی اسامی شهیدان قیام دی ۱۴۰۴
- ایتا خبرگزاری بسیج پرس
