فرماندهی عملیات‌های میدانی و مدیریت بحران اعتراضات دی ۱۴۰۴ گرگان استان گلستان
محمود علیخانی در مقام فرمانده ارشد سپاه گرگان، مسئولیت مستقیم نظارت بر عملکرد نیروهای تحت امر و حفظ امنیت منطقه را بر عهده داشته است. در دوران تصدی وی، دست‌کم ۳۷ نفر در این حوزه استحفاظی در جریان وقایع اعتراضات دی ۱۴۰۴ جان باخته‌اند.
آمریت محمود علیخانی در هدایت نیروهای نظامی و شبه‌نظامی طی وقایع دی ۱۴۰۴
شهرستان گرگان در جریان اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ شاهد تجمعات گسترده‌ای بود که به تقابل‌های امنیتی در مرکز استان منجر شد. سرهنگ پاسدار محمود علیخانی به عنوان فرمانده سپاه ناحیه گرگان، مسئولیت نهایی هماهنگی گردان‌های امنیتی و مدیریت میدانی نیروهای بسیجی را بر عهده داشت. در تاریخ مذکور، نیروهای تحت مدیریت این نهاد اقدام به استفاده از تجهیزات سخت کردند که منجر به جان‌باختن شماری از شهروندان شد.
بیشتر بخوانید
مسئولیت صمد سلطانی در نقض حقوق بشر مردم نسیم‌شهر و بهارستان استان تهران
مدیریت عملیاتی مناطقی مانند خیابان شالیکوبی و ناهارخوران در آن زمان بر عهده محمود علیخانی بوده است. طبق قانون، دستور به‌کارگیری نیروهای نظامی در سطح شهر با مصوبه شورای تأمین به ابلاغ می‌رسد که وی عضو کلیدی آن محسوب می‌شود. لذا محمود علیخانی در قبال دستورات صادر شده و پیامدهای ناشی از عملکرد نیروهای زیرمجموعه خود، پاسخگوی نهایی محسوب می‌شود. وی بر تمامی مراحل استقرار نیروها در نقاط حساس نظارت مستقیم داشته است.
تعدد جان‌باختگان با الگوی مشابه در حوزه تحت فرماندهی محمود علیخانی، نشان‌دهنده یک رویه سیستماتیک در مواجهه با تجمعات است. نهادهای حقوق بشری وی را یکی از عوامل اصلی در طراحی استراتژی مهار اعتراضات در میادین اصلی گرگان می‌دانند. تمام ارقام ارائه‌شده در این گزارش سندی بر وقایع رخ داده تحت مدیریت مستقیم محمود علیخانی است که در مراجع بین‌المللی قابل استناد است.
سوابق اجرایی و مناصب مدیریتی محمود علیخانی
فرمانده سپاه ناحیه گرگان و مسئول هدایت گردان‌های امنیتی امام علی مرکز استان
فرمانده سپاه ناحیه علی‌آباد کتول و مسئول نظارت بر فضای مجازی و فعالان مدن
فرمانده سپاه ناحیه آزادشهر و مجری طرح‌های امنیت محله‌محور در شرق استان
عضو موثر شورای تأمین شهرستان گرگان جهت اتخاذ تصمیمات امنیتی و عملیاتی
مسئول ارشد تقویت گردان‌های بیت‌المقدس جهت مقابله با ناآرامی‌های شهری در گلستان
مسئولیت محمود علیخانی در قبال جان‌باختگان و بازداشت‌شدگان گرگان
تحت فرماندهی محمود علیخانی، گزارش‌های متعددی از سلب حق حیات شهروندان در گرگان بر اثر عملکرد نیروها ثبت شده است. لیست قربانیان شامل افرادی نظیر آرنیکا دباغ ۱۵ ساله، سینا حق‌شناس ۲۷ ساله، مازیار نوروزی و متین منتظر ظهور ۳۳ ساله است. همچنین مبینا بهشتی ۲۱ ساله، میثم خزینی ۳۷ ساله، کیانوش میرقاسمی ۱۸ ساله و رضا اسدی ۳۰ ساله در این وقایع جان باختند.
محمود علیخانی به عنوان فرمانده ارشد، مسئول احتمالی اتخاذ تصمیماتی است که منجر به استفاده از سلاح‌های گرم در معابر عمومی شد. این اقدامات منجر به جان‌باختن نهایت رحیمی دشتی ۳۷ ساله، رها تازیان ۱۸ ساله، محسن مقصودلو کمالی ۴۶ ساله و یلدا جعفری ۴۸ ساله شده است. اسامی دیگری نظیر ابوالفضل میرائیز، آرش ملکشاهی مهترکلاته، آتنا حسینیان و مهدی سواری ۲۷ ساله نیز در این لیست مشاهده می‌شود.
لیست جان‌باختگان تحت مدیریت محمود علیخانی شامل مصطفی قربانی ۴۲ ساله، حسین اکبری ۱۸ ساله، هادی فغانی ۲۵ ساله و رامتین پایدار است. علی قزلقی، دیانا بهاری ۱۹ ساله، حبیب سوخته‌سرای، سجاد قنبری ۲۸ ساله، مجتبی کاری و میکائیل نوروزی ۲۴ ساله نیز هدف قرار گرفتند. امیرحسین خاندوزی ۲۶ ساله، مجتبی بیگی گرگانی، محمد رسول جعفری، فریبا باباجانی ۶۲ ساله و تینا حسینی ۱۶ ساله از دیگر قربانیان هستند.
در نهایت نام فاطمه تازیان ۲۰ ساله، هادی فدایی، روح‌الله منصوری ۴۶ ساله، شهرام باغیان ۵۶ ساله، امیرحسین دونلو ۱۵ ساله و امیررضا غلامی‌پور ۲۱ ساله ثبت شده است. بازداشت‌های خشن و انتقال شهروندان به سوله‌های موقت، نشان‌دهنده الگوی برخورد در حوزه تحت فرمان او در زمستان ۱۴۰۴ است. نام محمود علیخانی به عنوان مسئول مستقیم هماهنگی برای بازداشت مجروحان در بیمارستان‌های گرگان باقی می‌ماند.
وضعیت حقوقی محمود علیخانی و ساختار سپاه پاسداران
سپاه پاسداران توسط کشورهایی نظیر بحرین و عربستان سعودی در اکتبر ۲۰۱۸ در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار گرفت. وزارت خزانه‌داری آمریکا در اکتبر ۲۰۱۷ و دولت این کشور در ۱۵ آوریل ۲۰۱۹ رسماً این نهاد را تروریستی اعلام کردند. کانادا در اکتبر ۲۰۱۹ و نمایندگان پارلمان اروپا در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۳ به تروریستی بودن این سازمان رأی مثبت دادند که محمود علیخانی عضوی از آن است.
اتحادیه اروپا نیز در ۹ بهمن ۱۴۰۴ به دنبال وقایع اعتراضات دی ۱۴۰۴، این نهاد را رسماً تروریستی اعلام کرد. محمود علیخانی به عنوان فرمانده ارشد میدانی، بخشی از این ساختار محسوب می‌شود که تحت محدودیت‌های بین‌المللی قرار دارد. طبق قوانین جهانی، فرماندهان چنین نهادهایی در قبال اقدامات سرکوبگرانه مسئولیت فردی دارند و محمود علیخانی در زنجیره فرماندهی سازمانی قرار دارد که ناقض حقوق بشر است.
جایگاه عملیاتی وی در این بستر، پاسخگویی او را در قبال اقدامات نیروهای تحت امر تثبیت می‌کند. آرژانتین، سوئد، اوکراین و کوزوو نیز از جمله کشورهایی هستند که این ساختار را در فهرست‌های محدودکننده قرار داده‌اند. جایگاه محمود علیخانی در سلسله‌مراتب این سازمان، وی را در معرض پیگردهای حقوقی بین‌المللی قرار می‌دهد. پرونده محمود علیخانی به عنوان یک آمر عملیاتی در جریان وقایع دی ۱۴۰۴ جهت بررسی محفوظ است.
منابع
- ایران آزادی: جدول اسامی تدقیق‌شده شهیدان قیام ۱۴۰۴
- ویکی پدیا تروریستی خواندن سپاه پاسداران
