فرماندهی عملیات‌های میدانی و مدیریت بحران اعتراضات دی ۱۴۰۴ لاهیجان گیلان
محمد مهرزاد در مقام فرمانده ارشد سپاه در لاهیجان، مسئولیت مستقیم نظارت بر عملکرد نیروهای تحت امر را بر عهده داشته است. در دوران تصدی وی، دست‌کم ۲۳ نفر در این حوزه استحفاظی در جریان وقایع اعتراضات دی ۱۴۰۴ جان باخته‌اند.
آمریت محمد مهرزاد در هدایت نیروهای نظامی و شبه‌نظامی طی وقایع دی ۱۴۰۴
شهرستان لاهیجان در جریان اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ شاهد تجمعات گسترده‌ای بود که به تقابل‌های امنیتی در کانون‌های گردشگری منجر شد. سرهنگ پاسدار محمد مهرزاد به عنوان فرمانده سپاه ناحیه لاهیجان، مسئولیت نهایی هماهنگی گردان‌های امنیتی و مدیریت میدانی نیروها را بر عهده داشت. در تاریخ مذکور، نیروهای تحت مدیریت این نهاد اقدام به استفاده از تجهیزات سخت کردند که منجر به جان‌باختن شماری از شهروندان شد.
بیشتر بخوانید
مدیریت عملیاتی مناطقی مانند حاشیه استخر و خیابان شیشه‌گران در آن زمان بر عهده محمد مهرزاد بوده است. طبق قانون، دستور به‌کارگیری نیروهای نظامی در سطح شهر با مصوبه شورای تأمین به ابلاغ می‌رسد که وی عضو کلیدی آن محسوب می‌شود. لذا محمد مهرزاد در قبال دستورات صادر شده و پیامدهای ناشی از عملکرد نیروهای زیرمجموعه خود، پاسخگوی نهایی محسوب می‌شود. وی بر تمامی مراحل استقرار نیروها در نقاط حساس نظارت مستقیم داشته است.
تعدد جان‌باختگان با الگوی مشابه در حوزه تحت فرماندهی محمد مهرزاد، نشان‌دهنده یک رویه سیستماتیک در مواجهه با تجمعات است. نهادهای حقوق بشری وی را یکی از عوامل اصلی در طراحی استراتژی مهار اعتراضات در شرق گیلان می‌دانند. تمام ارقام ارائه‌شده در این گزارش سندی بر وقایع رخ داده تحت مدیریت مستقیم محمد مهرزاد است که در مراجع بین‌المللی قابل استناد است.
سوابق اجرایی و مناصب مدیریتی محمد مهرزاد
فرمانده سپاه ناحیه مقاومت بسیج لاهیجان از ۲۱ آبان ۱۴۰۴ تا کنون
فرمانده سپاه ناحیه لنگرود و مسئول مدیریت عملیاتی منطقه در جریان اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱
فرمانده سپاه ناحیه سیاهکل و مسئول مهار فعالیت‌های مدنی و نظارت بر فضای سیاسی از تیر ۱۳۹۸
جانشین فرماندهی سپاه ناحیه رودسر و مسئول هماهنگی حوزه‌های مقاومت بسیج برای نظارت بر فعالان مدنی
عضو موثر شورای تأمین لاهیجان و مسئول برگزاری رزمایش‌های امنیتی جهت آماده‌سازی نیروهای تحت امر برای سرکوب
مسئولیت محمد مهرزاد در قبال جان‌باختگان و بازداشت‌شدگان لاهیجان
تحت فرماندهی محمد مهرزاد، گزارش‌های متعددی از سلب حق حیات شهروندان در لاهیجان بر اثر عملکرد نیروها ثبت شده است. لیست قربانیان شامل هومن صباغ ۳۷ ساله، مهران رفیعی، عماد شوش، امیر شکوری، آریا علیدوست و میثم یعقوبی ۴۲ ساله است. همچنین صنم پوربابایی، ارشاد شهبازی، پروانه خجندی راد ۵۰ ساله و پویا خیرخواه ۲۳ ساله در زمره این وقایع هستند.
محمد مهرزاد به عنوان فرمانده ارشد، مسئول احتمالی اتخاذ تصمیماتی است که منجر به استفاده از سلاح‌های ساچمه‌زن در معابر شد. این اقدامات منجر به جان‌باختن منوچهر نیک پور، محمد جهاندیده پاشاکی، صابر رمضانی و پویا فراگردی ۳۷ ساله در دی ۱۴۰۴ شد. از منظر حقوق بین‌الملل، محمد مهرزاد به دلیل فرماندهی عملیات منجر به خشونت، واجد شرایط بررسی قضایی و پاسخگویی در پیشگاه عدالت است.
بازداشت‌های خشن و انتقال شهروندان به مراکز نامعلوم، نشان‌دهنده الگوی برخورد در حوزه تحت فرمان او در زمستان ۱۴۰۴ است. نام محمد مهرزاد به عنوان مسئول هماهنگی برای استقرار نیروهای اطلاعاتی در مراکز درمانی لاهیجان جهت بازداشت مجروحان در گزارش‌ها ثبت شده است. این اقدام مانع از ارائه خدمات پزشکی به آسیب‌دیدگان اعتراضات از جمله علیرضا توکلی ۱۹ ساله و سمانه عسگری ۴۶ ساله شد.
آمریت وی در استفاده از قوه قهریه، وی را در زمره مسئولان اصلی نقض فاحش حقوق بشر در گیلان قرار می‌دهد. اسناد موجود گواهی بر عملکرد سرکوبگرانه این فرمانده نظامی در تاریخ معاصر شهرستان لاهیجان و مناطق همجوار است. تمام پیامدهای مرگبار ناشی از دستورات صادر شده، متوجه زنجیره فرماندهی تحت مدیریت محمد مهرزاد است.
وضعیت حقوقی محمد مهرزاد و ساختار سپاه پاسداران
سپاه پاسداران توسط کشورهایی نظیر بحرین و عربستان سعودی در اکتبر ۲۰۱۸ در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار گرفت. وزارت خزانه‌داری آمریکا در اکتبر ۲۰۱۷ و دولت این کشور در ۱۵ آوریل ۲۰۱۹ رسماً این نهاد را تروریستی اعلام کردند. کانادا در اکتبر ۲۰۱۹ و پارلمان اروپا در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۳ به تروریستی بودن این سازمان رأی مثبت دادند که محمد مهرزاد عضوی از آن است.
اتحادیه اروپا نیز در ۹ بهمن ۱۴۰۴ به دنبال وقایع اعتراضات دی ۱۴۰۴، این نهاد را رسماً تروریستی اعلام کرد. محمد مهرزاد به عنوان فرمانده ارشد میدانی، بخشی از این ساختار محسوب می‌شود که تحت محدودیت‌های بین‌المللی قرار دارد. طبق قوانین جهانی، فرماندهان چنین نهادهایی در قبال اقدامات سرکوبگرانه مسئولیت فردی دارند و محمد مهرزاد در زنجیره فرماندهی سازمانی ناقض حقوق بشر است.
جایگاه عملیاتی وی در این بستر، پاسخگویی او را در قبال اقدامات نیروهای تحت امر تثبیت می‌کند. آرژانتین، سوئد، اوکراین و کوزوو نیز این ساختار را در فهرست‌های محدودکننده قرار داده‌اند. جایگاه محمد مهرزاد در سلسله‌مراتب این سازمان، وی را در معرض پیگردهای حقوقی بین‌المللی قرار می‌دهد. پرونده محمد مهرزاد به عنوان یک آمر عملیاتی در جریان وقایع دی ۱۴۰۴ جهت بررسی در مراجع محفوظ است.
منابع
- ایران آزادی اسامی شهیدان قیام دی ۱۴۰۴
- ویکی پدیا تروریستی خواندن سپاه پاسداران
