فرماندهی عملیات‌های میدانی و مدیریت بحران اعتراضات دی ۱۴۰۴ نیشابور خراسان رضوی
علی نیک‌یاد در مقام فرمانده ارشد سپاه نیشابور، مسئولیت مستقیم نظارت بر عملکرد نیروهای تحت امر و حفظ امنیت منطقه را بر عهده داشته است. در دوران تصدی وی، دست‌کم ۲۱ نفر در این حوزه استحفاظی در جریان وقایع اعتراضات دی ۱۴۰۴ جان باخته‌اند.
آمریت علی نیک‌یاد در هدایت نیروهای نظامی و شبه‌نظامی طی وقایع دی ۱۴۰۴
شهرستان نیشابور در جریان اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ شاهد تجمعات گسترده‌ای بود که به تقابل‌های امنیتی در مرکز شهر منجر شد. سرهنگ پاسدار علی نیک‌یاد به عنوان فرمانده ناحیه مقاومت بسیج نیشابور، مسئولیت نهایی هماهنگی گردان‌های امنیتی و مدیریت میدانی نیروهای بسیجی را بر عهده داشت. در تاریخ مذکور، نیروهای تحت مدیریت این نهاد اقدام به استفاده از تجهیزات سخت کردند که منجر به جان‌باختن شماری از شهروندان شد.
بیشتر بخوانید
مدیریت عملیاتی مناطقی مانند میدان امام خمینی در آن زمان بر عهده علی نیک‌یاد بوده است. طبق قانون، دستور به‌کارگیری نیروهای نظامی در سطح شهر با مصوبه شورای تامین به ابلاغ می‌رسد که وی عضو کلیدی آن است. لذا علی نیک‌یاد در قبال دستورات صادر شده و پیامدهای ناشی از عملکرد نیروهای زیرمجموعه خود، پاسخگوی نهایی محسوب می‌شود. وی بر تمامی مراحل استقرار نیروها در نقاط حساس نظارت مستقیم داشته است.
تعدد جان‌باختگان با الگوی مشابه در حوزه تحت فرماندهی علی نیک‌یاد، نشان‌دهنده یک رویه سیستماتیک در مواجهه با تجمعات است. نهادهای حقوق بشری وی را یکی از عوامل اصلی در طراحی استراتژی مهار اعتراضات در میادین اصلی نیشابور می‌دانند. تمام ارقام ارائه‌شده در این گزارش سندی بر وقایع رخ داده تحت مدیریت مستقیم علی نیک‌یاد است که در مراجع بین‌المللی قابل استناد است.
سوابق اجرایی و مناصب مدیریتی علی نیک‌یاد
فرمانده ناحیه مقاومت بسیج نیشابور از شهریور ۱۳۹۹
فرمانده سپاه ناحیه تربت حیدریه و مسئول سازماندهی گردان‌های امنیتی
فرمانده سپاه ناحیه خلیل‌آباد و مسئول اجرای طرح‌های پایش اطلاعاتی
عضو موثر شورای تامین شهرستان نیشابور جهت اتخاذ تصمیمات امنیتی
مسئول ارشد بازسازی ساختار حوزه‌های بسیج و تقویت یگان‌های موتوری
مسئولیت علی نیک‌یاد در قبال جان‌باختگان و بازداشت‌شدگان نیشابور
تحت فرماندهی علی نیک‌یاد، گزارش‌های متعددی از سلب حق حیات شهروندان در نیشابور بر اثر عملکرد نیروها ثبت شده است. لیست قربانیان شامل کودکانی نظیر بهار سیفی ۳ ساله است که در جریان این وقایع جان باخت. همچنین نوجوانانی چون شایان بهشتی ۱۶ ساله، بهار شادمهری ۱۷ ساله، سید طه هاشمی ۱۷ ساله و الیاس فرخاری ۱۷ ساله در زمره جان‌باختگان تحت مدیریت وی قرار دارند.
علی نیک‌یاد به عنوان فرمانده ارشد، مسئول احتمالی اتخاذ تصمیماتی است که منجر به استفاده از سلاح‌های ساچمه‌زن در معابر عمومی شد. این اقدامات منجر به جان‌باختن جوانانی چون حیدر کریمی ۲۰ ساله، امیرمحمد خیاط ۲۲ ساله، مجتبی گرمابی ۲۳ ساله و یاسین لطفی ۲۴ ساله شده است. از منظر حقوق بین‌الملل، علی نیک‌یاد به دلیل قصور در کنترل نیروها واجد شرایط بررسی قضایی دقیق است.
بازداشت‌های خشن و انتقال شهروندان به بازداشتگاه‌های امنیتی سپاه نشان‌دهنده الگوی برخورد در حوزه تحت فرمان اوست. اسامی افرادی چون علی حاتمی ۲۵ ساله، امیررضا رجایی ۲۸ ساله و علی دیزبادی ۲۸ ساله در اسناد مربوط به این دوره ثبت شده است. نام علی نیک‌یاد در تاریخ اعتراضات ۱۴۰۴ به عنوان مسئول مستقیم تایید لیست بازداشتی‌ها و نظارت بر فعالیت گروه‌های ضربت بسیج نیشابور باقی می‌ماند.
وضعیت حقوقی علی نیک‌یاد و ساختار سپاه پاسداران
سپاه پاسداران توسط کشورهایی نظیر بحرین و عربستان سعودی در اکتبر ۲۰۱۸ در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار گرفت. وزارت خزانه‌داری آمریکا در اکتبر ۲۰۱۷ و دولت این کشور در ۱۵ آوریل ۲۰۱۹ رسماً این نهاد را تروریستی اعلام کردند. کانادا در اکتبر ۲۰۱۹ و نمایندگان پارلمان اروپا در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۳ به تروریستی بودن این سازمان رای مثبت دادند که علی نیک‌یاد عضوی از آن است.
اتحادیه اروپا نیز در ۹ بهمن ۱۴۰۴ به دنبال وقایع اعتراضات دی ۱۴۰۴، این نهاد را رسماً تروریستی اعلام کرد. علی نیک‌یاد به عنوان فرمانده ارشد میدانی، بخشی از این ساختار محسوب می‌شود که تحت محدودیت‌های بین‌المللی قرار دارد. طبق قوانین جهانی، فرماندهان چنین نهادهایی در قبال اقدامات سرکوبگرانه مسئولیت فردی دارند و علی نیک‌یاد در زنجیره فرماندهی سازمانی قرار دارد که ناقض حقوق بشر است.
جایگاه عملیاتی وی در این بستر، پاسخگویی او را در قبال اقدامات نیروهای تحت امر تثبیت می‌کند. آرژانتین، سوئد، اوکراین و کوزوو نیز از جمله کشورهایی هستند که این ساختار را در فهرست‌های محدودکننده قرار داده‌اند. جایگاه علی نیک‌یاد در سلسله‌مراتب این سازمان، وی را در معرض پیگردهای حقوقی بین‌المللی قرار می‌دهد. پرونده علی نیک‌یاد به عنوان یک آمر عملیاتی در جریان وقایع دی ۱۴۰۴ جهت بررسی محفوظ است.
منابع
- ایران آزادی: جدول اسامی تدقیق‌شده شهیدان قیام ۱۴۰۴
- ویکی پدیا تروریستی خواندن سپاه پاسداران
