فرماندهی عملیات‌های میدانی و مدیریت بحران اعتراضات دی ۱۴۰۴ بندرانزلی
حمید جانباز به عنوان فرمانده ارشد سپاه در شهرستان بندرانزلی، مسئولیت مستقیم نظارت بر عملکرد نیروهای تحت امر و حفظ امنیت منطقه را بر عهده داشته است. در دوران تصدی وی، بر اساس گزارش‌های موجود، دست‌کم ۱۴ نفر در این حوزه استحفاظی در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ جان باخته‌اند.
آمریت حمید جانباز در هدایت نیروهای نظامی و شبه‌نظامی طی وقایع دی ۱۴۰۴
بندرانزلی در جریان اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ شاهد تجمعات گسترده‌ای بود که به یکی از صحنه‌های اصلی تقابل امنیتی در شمال ایران بدل شد. سرهنگ پاسدار حمید جانباز در مقام فرمانده سپاه بندرانزلی، مسئولیت هماهنگی کل نیروهای تحت امر و گردان‌های عملیاتی را بر عهده داشت.
بیشتر بخوانید
در تاریخ مذکور، نیروهای تحت مدیریت این نهاد اقدام به استفاده از تجهیزات سخت کردند که منجر به جان‌باختن شماری از شهروندان شد. مدیریت عملیاتی منطقه در آن زمان بر عهده حمید جانباز بوده است. طبق اصول حقوقی، وی در قبال دستورات صادر شده و پیامدهای ناشی از عملکرد نیروهای زیرمجموعه خود پاسخگوی نهایی محسوب می‌شود. انتصاب وی به این سمت در اسفند ۱۴۰۰ با هدف تحکیم لایه‌های امنیتی در این شهر ساحلی انجام شده بود.
بر اساس شواهد موجود، وی با تجهیز گردان‌های بیت‌المقدس و فاتحین، آمادگی نیروها را برای برخورد با تجمعات به اوج رسانده بود. تعدد جان‌باختگان با الگوی مشابه در حوزه تحت فرماندهی حمید جانباز، نشان‌دهنده یک رویه سیستماتیک در مواجهه با معترضان است. نهادهای حقوق بشری وی را یکی از عوامل کلیدی در طراحی عملیات‌های سرکوب در غرب استان گیلان می‌دانند. تمام ارقام ارائه‌شده در این گزارش سندی بر ابعاد وقایع رخ داده تحت مدیریت او است.
سوابق اجرایی و مناصب مدیریتی حمید جانباز
بررسی کارنامه فعالیت‌های این مقام نظامی نشان‌دهنده حضور مستمر وی در رده‌های ارشد عملیاتی و مدیریت کانون‌های اعتراض در استان گیلان است:
فرمانده سپاه و بسیج بندرانزلی از اسفند ۱۴۰۰ تاکنون
فرمانده سپاه ناحیه فومن از اردیبهشت ۱۳۹۷ تا مرداد ۱۴۰۰
فرمانده سپاه ناحیه ماسال در سال‌های پیشین
مسئول ارشد هدایت نیروهای تحت امر در جریان اعتراضات سراسری سال‌های ۹۶ و ۹۸ در فومن
مسئول سازماندهی گردان‌های امنیتی و نیروهای لباس‌شخصی در بندرانزلی طی دی ۱۴۰۴
مسئولیت حمید جانباز در قبال جان‌باختگان اعتراضات دی ۱۴۰۴
تحت فرماندهی حمید جانباز، گزارش‌های متعددی از سلب حق حیات شهروندان در نقاط مختلف انزلی بر اثر عملکرد نیروهای مسلح ثبت شده است. لیست قربانیان در اعتراضات دی ۱۴۰۴ شامل جوانانی نظیر پدرام صبوری ۲۳ ساله و کیان پورصفر ۱۹ ساله است. همچنین نام‌هایی چون میلاد میان‌خواه ۳۰ ساله، آرش حسنی ۳۴ ساله و کیان پورصفر دلشاد ۲۷ ساله در زمره جان‌باختگان قرار دارند.
حمید جانباز به عنوان فرمانده ارشد، مسئول احتمالی اتخاذ تصمیماتی است که منجر به استفاده از سلاح‌های مرگبار در محیط‌های شهری شد. این اقدامات منجر به جان‌باختن افرادی همچون رضا ساحلی ۲۴ ساله، سعید ابراهیمی و ابراهیم قیومی شده است. از منظر حقوق بین‌الملل، حمید جانباز به دلیل قصور در کنترل نیروها یا صدور دستورات منجر به نقض حقوق بشر، واجد شرایط بررسی قضایی است.
جان‌باختن شهروندانی نظیر مهدی حسنی، مازیار رهرو سنگچینی، علی زمانی و مرتضی شادپور سندی بر الگوی سرکوب در حوزه اوست. وی مسئول حقوقی جراحات و تلفات انسانی است که در جریان درگیری‌های خیابانی این بازه زمانی رقم خورد. نام حمید جانباز در تاریخ اعتراضات ۱۴۰۴ به عنوان مسئول مستقیم نظارت بر عملیات‌های ضربتی ثبت شده است. این گزارش بر لزوم پاسخگویی کیفری وی در قبال دستوراتی که منجر به آسیب به شهروندان شد تاکید دارد.
وضعیت حقوقی حمید جانباز و ساختار سپاه پاسداران
سپاه پاسداران توسط کشورهایی نظیر بحرین و عربستان سعودی در اکتبر ۲۰۱۸ در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار گرفت. وزارت خزانه‌داری آمریکا در اکتبر ۲۰۱۷ و دولت این کشور در ۱۵ آوریل ۲۰۱۹ رسماً این نهاد را تروریستی اعلام کردند. کانادا در اکتبر ۲۰۱۹ و نمایندگان پارلمان اروپا در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۳ به تروریستی بودن این سازمان رای مثبت دادند. اتحادیه اروپا نیز در ۹ بهمن ۱۴۰۴ به دنبال وقایع اعتراضات دی ۱۴۰۴، این نهاد را رسماً تروریستی اعلام کرد.
حمید جانباز به عنوان فرمانده ارشد میدانی، بخشی از این ساختار محسوب می‌شود که تحت محدودیت‌های بین‌المللی قرار دارد. طبق قوانین بین‌المللی، فرماندهان چنین نهادهایی در قبال اقدامات سرکوبگرانه مسئولیت فردی دارند. حمید جانباز در زنجیره فرماندهی سازمانی قرار دارد که به دلیل نقض فاحش حقوق بشر مورد حسابرسی جهانی است. جایگاه عملیاتی وی در این بستر، پاسخگویی او را در قبال اقدامات نیروهای تحت امر تثبیت می‌کند.
آرژانتین، سوئد، اوکراین و کوزوو نیز از جمله کشورهایی هستند که این ساختار را در فهرست‌های تروریستی قرار داده‌اند. جایگاه حمید جانباز در سلسله‌مراتب این سازمان، وی را در معرض پیگردهای حقوقی بین‌المللی قرار می‌دهد. پرونده وی به عنوان یک آمر عملیاتی در جریان وقایع دی ۱۴۰۴ جهت بررسی در مراجع ذی‌صلاح محفوظ است. مستندات جمع‌آوری شده علیه حمید جانباز می‌تواند در آینده به عنوان ادله مورد استفاده قرار گیرد.
منابع
- ایران آزادی: جدول اسامی تدقیق‌شده شهیدان قیام ۱۴۰۴
- ویکی پدیا تروریستی خواندن سپاه پاسداران
- دادگستر بانک اطلاعاتی ناقضان حقوق بشر در ایران حمید جانباز
