احسان جعفری در منصب فرماندهی سپاه ناحیه امام سجاد، نقش محوری در هدایت نیروهای تحت امر و هماهنگی عملیات‌های مهار تجمعات در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ داشته است. بر اساس گزارش‌های موجود، در دوران تصدی وی اقدامات متعددی در حوزه پایش امنیتی، بازداشت فعالان مدنی و تصویب طرح‌های مهار فیزیکی صورت گرفته است.
آمریت احسان جعفری در هدایت نیروهای نظامی و شبه‌نظامی طی وقایع دی ۱۴۰۴
مناطق مختلف شهرستان گلشهر کرج در جریان اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ شاهد تجمعات گسترده‌ای بودند که به تقابل‌های امنیتی مکرر منجر شد. سرهنگ پاسدار احسان جعفری به عنوان عالی‌ترین مقام نظارتی سپاه در این منطقه، مسئولیت نهایی هماهنگی پایگاه‌های مقاومت و مدیریت میدانی نیروها را بر عهده داشت. در تاریخ مذکور، واحدهای تحت مدیریت این نهاد اقدام به استفاده از تجهیزات سخت کردند که منجر به جان‌باختن شماری از شهروندان شد.
مدیریت عملیاتی مناطقی که کانون تجمعات شهری در آن زمان بودند بر عهده عالی‌ترین مقام نظارتی سپاه در منطقه بوده است. طبق قانون، دستور به‌کارگیری نیروهای شبه‌نظامی در سطح شهر با مصوبه شورای تامین به ابلاغ می‌رسد که این مقام ارشد عضو کلیدی آن محسوب می‌شود. لذا وی در قبال دستورات صادر شده و پیامدهای ناشی از عملکرد نیروهای زیرمجموعه خود، پاسخگوی نهایی محسوب می‌شود. وی بر تمامی مراحل استقرار نیروها در نقاط حساس نظارت مستقیم داشته است.
بیشتر بخوانید
صادق جعفری چگنی از ناقضان حقوق بشر مردم ایران در استان خوزستان
تعدد جان‌باختگان با الگوی مشابه در حوزه تحت فرماندهی این مقام نظامی، نشان‌دهنده یک رویه سیستماتیک در مواجهه با تجمعات است. نهادهای حقوق بشری احسان جعفری را یکی از عوامل اصلی در طراحی استراتژی مهار اعتراضات در استان البرز می‌دانند. تمام ارقام ارائه‌شده در این گزارش سندی بر وقایع رخ داده تحت مدیریت مستقیم این مقام است که در مراجع بین‌المللی قابل استناد است. بر اساس گزارش‌های دریافتی، فرآیندهای ردیابی و شناسایی فعالان نیز تحت آمریت مستقیم وی در لایه‌های نظارتی سپاه ناحیه به اجرا درآمد.
سوابق اجرایی و مناصب مدیریتی احسان جعفری
فرمانده ناحیه مقاومت بسیج سپاه امام سجاد کرج در منطقه گلشهر از ۲۵ مهر ۱۴۰۴ و هدایت‌کننده نیروهای تابعه در وقایع دی ۱۴۰۴
فرمانده سابق ناحیه مقاومت بسیج سپاه جوادالائمه محمدشهر و ماهدشت کرج در استان البرز پیش از تصدی فرماندهی ناحیه امام سجاد
عضو حقوقی و کلیدی شورای تامین حوزه استحفاظی جهت تصویب طرح‌های پایش و مدیریت بحران‌های اجتماعی
مسئولیت احسان جعفری در قبال جان‌باختگان گلشهر کرج
تحت فرماندهی احسان جعفری، گزارش‌های متعددی از سلب حق حیات شهروندان در حوزه گلشهر کرج بر اثر عملکرد نیروها ثبت شده است. بر اساس مستندات موجود، اسامی برخی از شهروندانی که در حوزه تحت مدیریت وی جان باخته‌اند شامل نادر پروری نصرآبادی ۴۲ ساله و سمیه رضایی منش ۴۵ ساله است. این حوادث ناگوار حقوق بشری در تاریخ ۱۸ دی رخ داد که مصادف با اوج تقابل‌های خیابانی در این حوزه استحفاظی بوده است.
این اقدامات در جغرافیا و حوزه تحت نظارت احسان جعفری رخ داد و منجر به سلب حق حیات شهروندان شد. این فرآیند همچنین منجر به جان‌باختن علی حاتمی ۵۷ ساله، غزل دمرچلی ۱۷ ساله، محمدرضا زمینی ۴۱ ساله، ساناز قره داغی ۳۱ ساله و محمود گودرزی ۳۴ ساله در تاریخ ۱۹ دی شد. عماد پاشا، یحیی ترابی و مرتضی علیدادی نیز در دی ۱۴۰۴ در همین بستر جغرافیایی جان خود را از دست دادند. از منظر حقوق بین‌الملل، وی به دلیل فرماندهی عملیاتی واجد شرایط پاسخگویی در مراجع قانونی است.
شواهد و گزارش‌های میدانی حاکی از آن است که هم‌زمان با این وقایع، برخوردهای خشن و بازداشت‌های خودسرانه احتمالی در سطح منطقه به وقوع پیوسته است. نام فرمانده ارشد برای استقرار نیروهای اطلاعاتی در مراکز درمانی جهت نظارت بر مجروحان در گزارش‌ها ثبت شده است. این اقدام مانع از ارائه خدمات پزشکی به آسیب‌دیدگان اعتراضات شد که نقض حقوق بشر محسوب می‌شود. گزارش‌های مدافعان حقوق بشر حاکی از اعمال محدودیت‌های ثانویه و رویه‌هایی است که به عنوان نقض حقوق بشر و فشار احتمالی بر وابستگان قربانیان جهت محدود کردن اطلاع‌رسانی ارزیابی می‌شوند؛ اقداماتی که بر اساس اصل مسئولیت فرماندهی، پاسخگویی نهایی آن‌ها متوجه ساختار تحت امر وی است.
وضعیت حقوقی احسان جعفری و ساختار سپاه پاسداران
سپاه پاسداران توسط استرالیا، بحرین، کانادا، اکوادور، پاراگوئه، عربستان سعودی و سوئد در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار دارد. آرژانتین، کوزوو، جمهوری دومینیکن، هندوراس، ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا و اوکراین نیز این نهاد را تروریستی اعلام کرده‌اند. اولین کشورها در این زمینه بحرین و عربستان سعودی در اکتبر ۲۰۱۸ بودند. وزارت خزانه‌داری آمریکا در اکتبر ۲۰۱۷ سپاه را در فهرست گروه‌های تروریستی خود قرار داد. دولت آمریکا در ۱۵ آوریل ۲۰۱۹ رسما نام این نهاد را وارد لیست سازمان‌های تروریستی کرد. کانادا در اکتبر ۲۰۱۹ پس از رای پارلمان، سپاه را به فهرست گروه‌های تروریستی خود وارد نمود.
در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۳ نمایندگان پارلمان اروپا به تروریستی بودن این نهاد رای مثبت دادند. اتحادیه اروپا در ۹ بهمن ۱۴۰۴ به دنبال وقایع اعتراضات دی ۱۴۰۴، سپاه را رسما تروریستی اعلام کرد. این فرمانده ارشد میدانی، بخشی جدایی‌ناپذیر از این ساختار تروریستی محسوب می‌شود. طبق قوانین بین‌المللی، فرماندهان چنین نهادهایی مشمول پیگردهای کیفری و حقوقی هستند. وی در زنجیره فرماندهی سازمانی قرار دارد که ناقض فاحش حقوق بشر شناخته می‌شود. جایگاه عملیاتی وی در این بستر، مسئولیت فردی او را در قبال اقدامات سرکوبگرانه تثبیت می‌کند.
هیچ مقام نظامی در این سازمان تروریستی از حسابرسی بین‌المللی مصون نخواهد بود. پرونده احسان جعفری به عنوان یک آمر عملیاتی برای رسیدگی در مراجع جهانی محفوظ است. بر اساس اصول مسئولیت فرماندهی، قصور در جلوگیری از رفتار خشونت‌آمیز زیرمجموعه، مبنای حقوقی تعقیب قضایی احسان جعفری است. شواهد جمع‌آوری‌شده توسط مدافعان حقوق بشر نشان می‌دهد که الگوهای برخورد در گلشهر کرج با رویه‌های کشوری هماهنگ بوده است. این امر نشان‌دهنده نقش احسان جعفری در زنجیره کلان تصمیم‌گیری‌های امنیتی در سطح استان است.
منابع
- ویکی پدیا تروریستی خواندن سپاه پاسداران
- ایران آزادی اسامی شهیدان قیام دی ۱۴۰۴
- ایتا خبرگزاری بسیج ناحیه امام سجاد
- دفاع‌پرس
