واکاوی نقش مرتضی جوکار در خیزش ۱۴۰۴
مرتضی جوکار، در مقام جانشین فرمانده انتظامی استان سیستان و بلوچستان، یکی از مهرههای کلیدی در سلسلهمراتب سرکوب در جنوب شرق ایران است. او که مستقیماً تحت نظر فرماندهی کل فراجا (احمدرضا رادان) عمل میکند، مسئولیت اجرایی یگانهای امداد و یگان ویژه را در استانی بر عهده دارد که طی سالهای اخیر کانون اعتراضات خونین بوده است. در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴، او نقش محوری در نظامیسازی فضای شهرهای زاهدان، ایرانشهر و چابهار ایفا کرده است.
فرماندهی میدانی و محاصره مناطق معترض در دی ۱۴۰۴
با آغاز اعتراضات در ۷ دی ۱۴۰۴، مرتضی جوکار با استقرار نیروهای تحت امر خود در نقاط استراتژیک زاهدان، بهویژه در اطراف مصلای مکی و خیابانهای منتهی به آن، سیاست «خفقان میدانی» را به اجرا گذاشت:
بیشتر بخوانید
حسن حسنزاده فرمانده میدانی سرکوب در تهران
شلیک سازمانیافته با سلاحهای ساچمهزن: گزارشهای مستند از هفته دوم دی ۱۴۰۴ نشان میدهند که تحت فرماندهی او، نیروهای یگان ویژه برای متفرق کردن تجمعات کوچک، از فاصله نزدیک اقدام به شلیک گلولههای ساچمهای کردهاند که منجر به نابینایی و جراحتهای شدید دهها جوان بلوچ شده است.
طرح پایش و بازداشت در محلات حاشیهنشین: جوکار مسئول اجرای عملیاتهای یورش شبانه به منازل در مناطقی مانند «شیرآباد» و «جامجم» زاهدان است. این بازداشتها که عمدتاً بدون ارائه حکم قضایی انجام میشوند، با هدف ایجاد رعب و وحشت در میان قبایل و طوایف معترض صورت میگیرد.
سوابق در نقض فاحش حقوق بشر و استمرار خشونت
نام مرتضی جوکار در گزارشهای نهادهای حقوق بشری (مانند حالوش و سازمان عفو بینالملل) به عنوان یکی از مسئولان حفظ وضعیت امنیتی پس از فاجعه «جمعه خونین زاهدان» (۸ مهر ۱۴۰۱) ثبت شده است:
سرکوب تجمعات هفتگی: او طی سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ مسئولیت مستقیم جلوگیری از راهپیماییهای پس از نماز جمعه زاهدان را بر عهده داشت و با استفاده از نیروهای موسوم به «مرصاد» و یگان امداد، فشار بر شهروندان مذهبی و معترضان را دوچندان کرد.
بازداشتهای پیشدستانه: وی با استفاده از اتهامات واهی نظیر «همکاری با گروههای معاند» یا «اتباع غیرمجاز»، بسیاری از فعالان مدنی و جوانان بلوچ را پیش از شکلگیری تجمعات بزرگ بازداشت کرده و به بازداشتگاههای تحت امر فراجا منتقل نموده است.
مدیریت بازداشتگاههای فراجا و شکنجه بازداشتیها
تحت مسئولیت مرتضی جوکار، بازداشتگاههای موقت نیروی انتظامی در استان به مکانهایی برای بدرفتاری سیستماتیک تبدیل شدهاند. گزارشها حاکی از آن است که در اعتراضات دی ۱۴۰۴، بازداشتشدگان پیش از انتقال به زندانهای رسمی، در مراکز تحت نظر او مورد ضربوشتم شدید و توهینهای مذهبی و قومی قرار گرفتهاند تا وادار به اعترافات اجباری شوند.
مناصب و سوابق سرکوب مرتضی جوکار:
جانشین فرمانده انتظامی استان سیستان و بلوچستان: (منصب فعلی در سال ۱۴۰۴).
معاون عملیات فرماندهی انتظامی استان: (سوابق پیشین).
فرمانده میدانی یگانهای امداد در زاهدان.
موارد نقض حقوق بشر مرتبط:
سرکوب اعتراضات ۱۴۰۴: مسئولیت در شلیک مستقیم گاز اشکآور به فضاهای بسته و شلیک ساچمه به سوی شهروندان.
بازداشتهای جمعی و خودسرانه: دستگیری صدها شهروند بلوچ در دی ۱۴۰۴ بدون دادرسی عادلانه.
نقض حق تجمعات مسالمتآمیز: ایجاد پستهای بازرسی متعدد برای ممانعت از ورود شهروندان به محلهای برگزاری نماز و اعتراض.
قربانیان:
جوانان و کودکان بلوچ: که در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ زخمی یا بازداشت شدهاند.
خانوادههای دادخواه زاهدان: که تحت فشار یگانهای تحت امر او برای سکوت و عدم اطلاعرسانی قرار دارند.
