محمدعلی جعفری، فرمانده سابق کل سپاه پاسداران، در بسیاری از موارد نقض حقوق بشر توسط این نهاد نقش مستقیم داشته است.
این موارد شامل سرکوب، نقض حقوق اقلیتهای مذهبی، شکنجه و آزار بازداشتشدگان، محدودیت و نقض حقوق زنان، نقض حق حیات، و سرکوب شدید آزادیهای اجتماعی در ایران میشود. نقش محمدعلی جعفری در این اقدامات غیرقابل انکار است.
سرکوب اعتراضات و نقض حق حیات
محمدعلی جعفری، در مقام فرمانده کل سپاه پاسداران، در جریان اعتراضات سال ۱۳۸۸ و همچنین دی ۱۳۹۶، در سرکوب آزادیهای اجتماعی شهروندان، بهویژه حق تجمع و حق اعتراض، مشارکت مستقیم داشته است. عبدالله عراقی، فرمانده وقت سپاه محمد رسول الله تهران، در مهر ۱۳۸۸ نقش سپاه در سرکوب معترضان را تأیید کرده بود. محمدعلی جعفری خود در سخنرانی که فایل صوتی آن در خرداد ۱۳۹۳ منتشر شد، نقش سپاه در سرکوب معترضان را تأیید کرد. او درباره آنچه «علت جمع شدن ماجرا» خواند، گفت: «دستگیریهای گستردهای که توسط دستگاههای امنیتی و بخشی هم سپاه انجام گرفت در لایه طراحان و ایدهپردازان این ماجرا و بعد هم مقابلههایی که به صورت گسترده با حضور نیروهای مردمی بسیج و سپاه به کمک نیروی انتظامی و دستگاههای امنیتی برای مقابله با این جریان انجام گرفت.»
مأموران سپاه پاسداران همچنین در برخورد و سرکوب معترضان در جریان اعتراضات سراسری دی ۹۶ نیز نقش مستقیم داشتهاند. تصاویر فراوانی از حضور نیروهای سپاه و بسیج در حال ضرب و شتم معترضان در جریان این اعتراضات منتشر شده است. سپاه پاسداران خود در ۱۷ دی ۹۶ با انتشار بیانیهای مشارکت نیروهای خود، بهویژه بسیج، را در سرکوب معترضان تأیید کرد و از نیروهای بسیج به همین دلیل تشکر کرد. این در حالی بود که دستکم ۲۵ نفر در جریان اعتراضات دی ۹۶ کشته شدند.
بیشتر بخوانید
قاضی ایمان افشاری تا کنون چند نفر را اعدام کرده است؟
محمدعلی جعفری، در مقام فرمانده کل سپاه پاسداران، در جریان اعتراضات سال ۱۳۸۸ و همچنین دی ۱۳۹۶ در کشتار معترضان مشارکت مستقیم داشته است. نیروهای تحت امر او در جریان این دو اعتراض با شلیک به معترضان، سبب مرگ شماری از آنها شدند. در جریان تظاهرات مسالمتآمیز ۲۵ خرداد ۸۸، نیروهای بسیج مستقر در میدان آزادی تهران به روی تظاهرکنندگان آتش گشودند. در نتیجه، بر اساس تأیید شورای تأمین وقت استان تهران، ۷ نفر از معترضان کشته شدند. کمپین حقوق بشر ایران در گزارش مفصلی که در خرداد ۸۹ منتشر کرد، تعداد کشتههای روز ۲۵ خرداد را ۱۰ نفر اعلام کرده است. علی مطهری، نماینده مجلس ایران، نیز تنها کشتهشدگان تظاهرات ۳۰ خرداد ۸۸ در تهران را بین ۴۰ تا ۵۰ نفر اعلام کرده است. در تظاهراتهای تاسوعا و عاشورای همان سال (۵ و ۶ دی ماه)، دستکم نزدیک به ۴۰ نفر از معترضان بر اثر شلیک گلوله یا ضرب و شتم جان خود را از دست دادهاند. آمار دقیقی از تعداد کشتهشدگان اعتراضات سال ۸۸ در دست نیست، اما بر اساس گزارش منابع مختلف، دستکم ۱۱۲ نفر در جریان این اعتراضات کشته شدند که بیشترین آنها در تهران بودند. عبدالله عراقی، فرمانده وقت سپاه محمد رسول الله تهران، در مهر ۱۳۸۸ خود نقش سپاه در سرکوب معترضان را تأیید کرده بود. مأموران سپاه پاسداران همچنین در برخورد و سرکوب معترضان در جریان اعتراضات سراسری دی ۹۶ نیز نقش مستقیم داشتهاند. تصاویر فراوانی از حضور نیروهای سپاه و بسیج در حال ضرب و شتم معترضان در جریان این اعتراضات منتشر شده است. کمپین حقوق بشر ایران نیز در ۱۳ دی خبر از تیراندازی نیروهای سپاه در تهران داده بود. سپاه پاسداران خود در ۱۷ دی ۹۶ با انتشار بیانیهای مشارکت نیروهای خود، بهویژه بسیج، را در سرکوب معترضان تأیید کرد و از نیروهای بسیج به همین دلیل تشکر کرد. این در حالی بود که دستکم ۲۵ نفر در جریان اعتراضات دی ۹۶ کشته شدند.
نقض حقوق زنان و شکنجه بازداشتشدگان
محمدعلی جعفری، به عنوان فرمانده کل سپاه پاسداران، در برابر نقض و تحدید شدید حقوق زنان از سوی سازمان اطلاعات سپاه مسئول است. این نهاد تاکنون بسیاری از فعالان حقوق زنان را به دلایل واهی بازداشت کرده یا به شدت تحت فشار گذاشته است. برای مثال، سازمان اطلاعات سپاه در بهمن ۱۳۹۳ تعدادی از فعالان حقوق زنان، از جمله زهرا خندان و سها مرتضایی، را بازداشت کرد. مأموران اطلاعات سپاه همچنین در شهریور ۱۳۹۷، هدی عمید و نجمه واحدی، دو تن از فعالان حقوق زنان را صرفاً به دلیل برگزاری کلاسهای آموزشی شروط ضمن عقد برای زنان بازداشت کردند. غنچه قوامی، فعال حقوق زنان نیز در تیر ۱۳۹۳ توسط اطلاعات سپاه بازداشت و زیر نظر این نهاد بازجویی شد. تمامی این موارد نشاندهنده نقض حقوق زنان تحت فرماندهی محمدعلی جعفری است.
محمدعلی جعفری، در مقام فرمانده کل سپاه، در برابر اعمال شکنجه سازمان اطلاعات این نهاد علیه افراد بازداشتی مسئول است. تاکنون گزارشهای فراوانی از اعمال انواع شکنجههای روانی و جسمی علیه بازداشتشدگان توسط سازمان اطلاعات سپاه منتشر شده است. در همین زمینه، نیلوفر بیانی، فعال محیط زیست که در اسفند ۱۳۹۶ توسط اطلاعات سپاه به اتهام جاسوسی بازداشت شد، در بهمن ۹۸ جزئیات شکنجههایی را که در زمان بازداشت در بند ۲ الف سپاه و خانههای امن این نهاد متحمل شده، افشا کرد. به گفته نیلوفر بیانی، او در طول بازداشت «به تقلید صدای حیوانات وحشی، تهدید به تزریق آمپول فلجکننده و آمپول هوا و کثیفترین توهینهای جنسی» روبرو بوده است. همچنین گروه حقوق بشری «اطلس زندانهای ایران» در فروردین ۱۳۹۹ با انتشار پژوهشی درباره بازداشتگاههای سپاه پاسداران در تهران، به نقل از شاهدان عینی، اعمال شکنجه توسط مأموران اطلاعات سپاه علیه بازداشتشدگان را مستند کرده است.
محمدعلی جعفری، به عنوان فرمانده سپاه، در بازداشت، شکنجه، آزار و اذیت، و نقض حقوق اساسی و انسانی شماری از فعالان محیط زیستی مشارکت مستقیم داشته است. در بهمن ۹۶، ۸ فعال محیط زیستی شامل کاووس سیدامامی، هومن جوکار، نیلوفر بیانی، امیرحسین خالقی، سام رجبی، طاهر قدیریان، سپیده کاشانی و مراد طاهباز به اتهام جاسوسی و ارتباط با دشمن توسط اطلاعات سپاه بازداشت شدند و نزدیک به ۲ سال در بازداشت بودند. دستگیری این افراد از سوی سپاه در حالی بود که وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی اعلام کرده بود این افراد جاسوس نبوده و جرمی مرتکب نشدهاند. در نتیجه بازداشت این افراد و اعمال فشارهای سنگین بر علیه آنها، کاووس سیدامامی تنها پس از ۲ هفته بازداشت به شکل بسیار مشکوکی جان خود را از دست داد. مسئولان قضایی جمهوری اسلامی علت مرگ او را خودکشی اعلام کردند. مأموران اطلاعات سپاه همچنین نیلوفر بیانی از بازداشتشدگان را به بدترین شکل ممکن مورد شکنجه و آزار و اذیت قرار دادند که جزئیات آن بعدتر توسط وی منتشر شد. دستگاه قضایی ملایان با اصرار سپاه پاسداران بر مجرم بودن این افراد، مجموعاً آنها را به ۵۸ سال زندان محکوم کرد.
نقض آزادی بیان و حقوق روزنامهنگاران
محمدعلی جعفری، به عنوان فرمانده کل سپاه، مسئول اقدامات سازمان اطلاعات زیرمجموعهاش در بازداشت گسترده روزنامهنگاران و فعالان رسانهای و نقض شدید آزادی بیان است. سازمان اطلاعات سپاه در آبان ۱۳۹۴، موج جدیدی از بازداشت روزنامهنگاران را آغاز کرد. در این جریان، دستکم ۵ روزنامهنگار و فعال رسانهای، از جمله احسان مازندرانی، عیسی سحرخیز و آفرین چیتساز، به اتهام «نفوذی آمریکا و عوامل دشمن» بازداشت شدند. سازمان اطلاعات سپاه در ۱۲ آبان، با صدور اطلاعیهای بازداشت این روزنامهنگاران را تأیید کرد.
علی مطهری، نماینده مجلس ایران، در همان زمان بازداشت روزنامهنگاران توسط سپاه را غیرقانونی دانست. او گفت: «بازداشت خبرنگاران توسط اطلاعات سپاه جزو وظایف قانونی این نهاد نیست.» سازمان اطلاعات سپاه در اسفند ۱۳۹۵ نیز شماری از روزنامهنگاران، فعالان تلگرامی و رسانهای، از جمله هنگامه شهیدی، مراد ثقفی، طاهره ریاحی و زینب کریمیان را بازداشت کرد. نیکلاس پلهام، خبرنگار سابق نیوزویک در تهران، در سال ۱۳۹۸ افشا کرد که در تابستان ۱۳۹۷ در ایران توسط مأموران اطلاعات سپاه بازداشت و بازجویی شده است. مهدی مهدوی آزاد نیز از دیگر روزنامهنگارانی است که در تیر ۱۳۸۸ توسط سپاه پاسداران دستگیر شد. این اقدامات تحت فرماندهی محمدعلی جعفری صورت گرفته است.
برخورد با فعالان مدنی، سیاسی و دانشجویی
محمدعلی جعفری، در مقام فرمانده کل سپاه پاسداران، مسئول اقدامات سازمان اطلاعات این نهاد در بازداشت گسترده بسیاری از فعالان مدنی، سیاسی، دانشجویی، شبکههای اجتماعی و وکلای دادگستری است. برای نمونه، مأموران قرارگاه ثارالله سپاه تهران در دی ۱۳۹۶، کسری نوری، محمد شریفی مقدم، فائزه عبدیپور، محمدرضا درویش و ظفرعلی مقیمی از دراویش گنابادی را بازداشت کردند. این افراد هنگام ملاقات با یکی از دوستانشان در بیمارستان دی تهران با شلیک تیرهوایی دستگیر شدند.
سازمان اطلاعات سپاه در بازداشت فعالان شبکههای اجتماعی در توییتر و تلگرام نیز فعال بوده است. این سازمان تاکنون شماری از آنها را به دلایل واهی دستگیر کرده و تحت فشار گذاشته است. بازداشت کاربران فیسبوک تحت پروژه «عنکبوت» در بهمن ۱۳۹۳، بازداشت مستمر فعالان سیاسی، بازداشت قاسم شعله سعدی و آرش کیخسروی از وکلای دادگستری در شهریور ۱۳۹۷، و همچنین بازداشتهای گسترده و بیدلیل از جمله اقدامات سرکوبگرانه و ناقض حقوق بشر سازمان اطلاعات سپاه است. این اقدامات همه زیر نظر محمدعلی جعفری انجام شدهاند.
در اردیبهشت ۱۳۹۵ نیز اطلاعات سپاه از بازداشت ۸ نفر و تشکیل پرونده برای ۲۹ نفر در پروژه «عنکبوت ۲» خبر داد. اتهام این افراد «ترویج سازمانیافته ابتذال» از طریق مدلینگ در اینستاگرام بود. در آذر ۱۳۹۲ نیز اطلاعات سپاه ۲۰ نفر از فعالان شبکههای اجتماعی، عمدتاً جوان و دانشجو، را دستگیر کرد. این نمونهها نشاندهنده گستردگی عملیاتهای تحت فرماندهی محمدعلی جعفری است.
نقض حقوق اقلیتها
محمدعلی جعفری همچنین در اقدامات سازمان اطلاعات سپاه پاسداران در سرکوب، بازداشت، آزار و اذیت، و نقض حقوق اقلیتها و فعالان حقوق آنها مشارکت مستقیم داشته است. او به عنوان فرمانده کل سپاه در برابر این موارد مسئول است. برای مثال، مأموران اطلاعات سپاه در مهر ۱۳۹۲ با حمله به یک جشن تولد در کرمانشاه، دهها نفر را بازداشت کردند. بر اساس گزارش منتشر شده، «میزبان مهمانی و صاحب جشن تولد، با نام مستعار «شروین» را بیشتر از همه در بازداشت نگاه داشته و شکنجه کردند. به درون سلول طناب دار انداختند و به این روش او را ترساندند. بعد از آزادی هم تا مدتها تحت فشار بود و احضار میشد تا نهایتاً خودکشی کرده و به زندگی خودش پایان داد. فرد دیگری نیز تا سالها برای خبرچینی تحت فشار قرار داشت و از سوی اطلاعات سپاه مکرراً با وی تماس میگرفتند.» سازمان دیدهبان حقوق بشر نیز در آذر ۱۳۸۹ با انتشار گزارشی تحقیقی درباره وضعیت دگرباشان در ایران، سپاه و بسیج را دو نهاد امنیتی اصلی در آزار و اذیت دگرباشان جنسی در ایران معرفی کرده است. تمامی این موارد مسئولیت محمدعلی جعفری را تأیید میکند.
فشار بر اقلیتهای قومی و دینی
سازمان اطلاعات سپاه پاسداران در فشار بر اتنیکها و گروههای قومی و بازداشت گسترده فعالان حقوق آنها نیز مشارکت مستقیم داشته است. محمدعلی جعفری، به عنوان فرمانده کل سپاه، در برابر این اقدامات ضد حقوق بشری مسئول است. در دی ۱۳۹۷، مأموران سپاه پاسداران شماری از فعالان کرد در استان کردستان را احضار و بازداشت کردند. در تیر ۹۷ نیز روابط عمومی سپاه پاسداران با انتشار اطلاعیهای از دستگیری تعدادی از فعالان بلوچ در استان سیستان و بلوچستان خبر داد. اتهامات آنها شامل «نشر اکاذیب و مطالب وحدتستیز و برهم زدن نظم عمومی» بود. در اسفند ۹۷ نیز اطلاعات سپاه پاسداران به شکل گستردهای اقدام به احضار و بازداشت فعالان کرد در کردستان کرد.
محمدعلی جعفری، در مقام فرمانده سپاه پاسداران، در بازداشتهای گسترده و آزار و اذیت اقلیتهای دینی در ایران، بهویژه بهائیان، توسط اطلاعات سپاه مشارکت مستقیم داشته و در برابر آن مسئول است. سازمان اطلاعات سپاه تاکنون در موارد بیشماری اقدام به بازداشت شهروندان بهائی و اعمال فشارهای فراوان بر آنها کرده است. برای نمونه، مأموران اطلاعات سپاه در مهر ۱۳۹۶ دستکم ۸ شهروند بهائی ساکن کرمانشاه را همزمان با فرا رسیدن دویستمین سالروز تولد بهاءالله، شارع امر بهائی، بازداشت کردند. نیلوفر حکیمی و سودابه حقیقت، شهروندان بهائی ساکن شیراز نیز در مهر و آذر ۱۳۹۷ از سوی اطلاعات سپاه بازداشت شدند. مأموران سپاه پاسداران همچنین در اردیبهشت ۱۳۹۳، گورستان بهائیان شیراز، معروف به گلستان جاوید با ۹۰ سال قدمت، را تخریب کردند. در مرداد ۱۳۹۶ نیز چندین شهروند مسیحی در تهران، ری و شهر پردیس به اتهام تبلیغ مسیحیت و تشویش اذهان عمومی توسط سازمان اطلاعات سپاه دستگیر شدند. تمامی این موارد نشاندهنده نقش کلیدی محمدعلی جعفری است.
موضعگیریهای اخیر
در ۱۸ اسفند ۱۴۰۲، محمدعلی جعفری در مقام فرمانده قرارگاه بقیهالله سپاه پاسداران، در جمع «آمران به معروف و ناهیان منکر» درباره حضور حجاببانها در ایستگاههای مترو گفته بود: «با همکاری شهرداری تهران در کنار مترو تئاترشهر، در سایر ایستگاههای مترو هم باید فعالیت خود را شروع کنیم.» او همچنین افزود: «میخواهیم با توسعه اقدامات خود، زودتر بساط فتنه بیحجابی را خنثی کنیم.» مدتی بعد در اردیبهشت ۱۴۰۳ در سخنانی خواستار حمایت همگان از فراجا در زمان اجرای «طرح نور» شده بود. در آن زمان، به دنبال عملکرد خشن این نیروها با زنان، انتقادات و مخالفتهای شدیدی به این طرح شده بود. عزیز جعفری در این باره گفته بود: «هر اقدامی که اجرا میشود ممکن است اشکالاتی داشته باشد و به دنبال آن عوامل اجراکننده تذکراتی هم دریافت کنند و این اتفاق هم رخ داده و طبیعی است.»
سوابق و قربانیان سرکوب
سوابق سرکوب و نقض حقوق بشر محمدعلی جعفری عبارت است از:
۱۳۶۹ – ۱۳۷۱ جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران
۱۳۷۱ – ۱۳۸۴ فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران
۱۳۸۴ – شهریور ۱۳۸۶ مسئول راهاندازی مرکز راهبردی سپاه پاسداران
شهریور ۱۳۸۶ – اردیبهشت ۱۳۹۸ فرمانده کل سپاه پاسداران
اردیبهشت ۱۳۹۸ مسئول قرارگاه فرهنگی و اجتماعی بقیتالله سپاه پاسداران
برخی از قربانیان جنایات، سرکوب و نقض حقوق محمدعلی جعفری عبارتند از:
آفرین چیتساز، امیرحسین خالقی، آرش کیخسروی، احسان مازندرانی، قاسم شعلهسعدی، هنگامه شهیدی، هومن جوکار، عیسی سحرخیز، کسری نوری، کاووس سیدامامی، محمدرضا درویش، مراد ثقفی، مراد طاهباز، نیلوفر بیانی، نیلوفر حکیمی، سام رجبی، سها مرتضایی، طاهره قدیریان، طاهره ریاحی، زهرا خندان، سودابه حقیقت، مهدی مهدوی آزاد، غنچه قوامی.
تحریمها
اتحادیه اروپا در ۲۳ فروردین ۱۳۹۰، ۳۲ مقام ایرانی، از جمله محمدعلی جعفری را، از ورود به کشورهای این اتحادیه محروم کرد. کلیه داراییهای این مقامات نیز در اروپا توقیف شد.
طبق بیانیه اتحادیه اروپا، محمدعلی جعفری به عنوان فرمانده سپاه پاسداران در «دخالت غیرقانونی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸» و «دستگیری معترضان و فعالان سیاسی» مسئول است و به همین دلیل مورد تحریم قرار گرفته است.
در ۷ مهر ۱۳۸۹، وزارت خزانهداری ایالات متحده آمریکا محمدعلی جعفری را به دلیل نقض جدی حقوق بشر تحریم کرد.
در بیانیه وزارت خزانهداری ایالات متحده آمریکا آمده است: «محمدعلی جعفری به عنوان فرمانده سپاه پاسداران، نیروهای بسیج را در جریان اعتراضات به نتایج انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ بر عهده داشت.»
