قاسم رضایی مقام فرمانده پیشین مرزبانی نیروی انتظامی و جانشین فعلی فرمانده کل نیروی انتظامی نقش مستقیم در سرکوب شهروندان ایرانی داشته است.
سرتیپ پاسدار قاسم رضایی، یکی از فرماندهان ارشد نیروی انتظامی، مسئول نقض جدی حقوق بشر است. او در مقام فرمانده پیشین مرزبانی نیروی انتظامی و جانشین فعلی فرمانده کل نیروی انتظامی، در نقض حقوق شهروندان ایران مشارکت مستقیم داشته است. این نقض شامل حق حیات، حقوق اجتماعی، حقوق متهمان، زندانیان و حقوق زنان میشود.
قاسم رضایی به عنوان فرمانده پیشین مرزبانی نیروی انتظامی، در نقض فاحش حق حیات مشارکت مستقیم داشته است. نیروهای تحت امر قاسم رضایی بارها کولبران را با شلیک مستقیم گلوله به قتل رسانده یا مجروح کردهاند. کولبران، شهروندان مرزنشینی هستند که به دلیل فقر و نبود شغل، کالاهای خارجی را با مشقت زیاد بر دوش خود وارد ایران میکنند.
نقش مرزبانی نیروی انتظامی و قاسم رضایی در قتل و مجروح کردن کولبران غیرقابل انکار است. بنابر گزارش مجموعه فعالان حقوق بشر و سازمانهای حقوق بشری دیگر، دی ماه ۱۳۹۷، تنها در سال ۲۰۱۸ میلادی (دی ۱۳۹۶ تا دی ۱۳۹۷)، نیروهای مرزبانی با شلیک مستقیم گلوله به کولبران، دستکم ۴۸ نفر را کشته و ۱۰۴ تن دیگر را زخمی کردهاند.
به عنوان نمونه، بهمن ماه ۱۳۹۸، در نتیجه شلیک مستقیم نیروهای مرزبانی در ماکو و نوسود کرمانشاه، هشت کولبر زخمی و یک کولبر به نام احمد صحرایی کشته شد. پیش از آن نیز، دی ۱۳۹۸، دستکم سه کولبر در خوی با شلیک مستقیم گلوله نیروهای مرزبانی زخمی شدند. گزارشها نشان میدهد که نیروهای مرزبانی از فاصله نزدیک و بدون اخطار قبلی به این کولبران شلیک کردهاند.
در آذر ماه همان سال نیز دستکم یک کولبر در بانه با شلیک مستقیم نیروهای مرزبانی زخمی شد. همچنین، یک کولبر به نام مهدی یوسفی در مریوان کشته شد. آبان ۹۸ نیز نیروهای مرزبانی با شلیک گلوله، یک کولبر به نام کامران بیانک را در پیرانشهر کشتند. سه کولبر نیز در سردشت زخمی شدند. به گفته منابع حقوق بشری، این کولبران نیز از فاصله نزدیک و بدون اخطار هدف قرار گرفتند. مهر ماه این سال نیز لقمان رشیدزاده، کولبر اهل سردشت، در نتیجه شلیک مستقیم نیروهای مرزبانی جان خود را از دست داد.
بیشتر بخوانید
احمد وحیدی فردی که تمام عمرش در سرکوب مردم گذشته است
کشتار کولبران توسط مأموران مرزبانی در حالی بود که قاسم رضایی، فرمانده این نیروها، بارها برخورد آنها را توجیه کرده است. او مرداد ۱۳۹۸ گفته بود: «مرزبانی حامی کولبران است. اما کسی که نصف شب با اقلام غیرقانونی و ضدفرهنگی تردد دارد، کولبر نیست؛ بلکه مخل امنیت و مخل قانون است.»
قاسم رضایی پیش از آن در اردیبهشت ماه، با حمله به منتقدان برخورد مرزبانی با کولبران، آنها را «متجاوز» خوانده بود. او گفته بود: «کسی که شبانه به صورت غیرقانونی و مسلحانه مشروبات الکلی حمل میکند، آیا این فرد کولبر است؟! این فرد یک متجاوز مرزی است. او هم مخل امنیت اقتصادی است و هم مخل امنیت جامعه. هیچکس، نه قانون، نه مردم و نه مرزنشینان، اجازه مدارا با چنین افرادی را نمیدهند.»
پیشتر در تیر ماه ۱۳۹۵ نیز، دو کولبر به نام رهان علم هولو و مصطفی مهرپور در مرز چالدران با شلیک مستقیم مأموران مرزبانی کشته شدند. در همین زمان در سردشت نیز یک کولبر با شلیک گلوله مأموران مرزبانی زخمی شد.
حجم کشتار کولبران توسط نیروهای مرزبانی نیروی انتظامی به حدی بود که با اعتراض نمایندگان مجلس ملایان نیز روبرو شد. رسول خضری، نماینده وقت مردم پیرانشهر و سردشت در مجلس ایران، تیر ماه ۱۳۹۵ با انتقاد شدید از کشتار کولبران گفته بود: «مگر نیروهای مرزبانی با داعش طرف هستند که قلب و مغز کولبران را نشانه میگیرند؟» به گفته این نماینده مجلس، «در همه جای قانون تأکید شده که شلیک گلوله بعد از سه بار اخطار و در صورتی که طرف تمکین نکرد، آن هم باید از کمر به پایین شلیک شود؛ این در حالی است که مواردی که مشاهده میکنیم، گلوله در مغز و قلب شلیک شده که بسیار غیر انسانی است.»
در شهریور ۱۳۹۵ نیز در نتیجه شلیک مستقیم گلوله توسط مأموران مرزبانی نیروی انتظامی، دو کولبر به نام فیصل وفایی و داریوش فقیپور در منطقه مرزی مرگور در ارومیه کشته شدند. یک کولبر دیگر نیز زخمی شد. کولبر دیگری به نام احمد نظری نیز در مهر ۱۳۹۵ با شلیک مستقیم گلوله مرزبانان نیروی انتظامی در استان کرمانشاه کشته شد.
پس از آن در آذر ۱۳۹۵، مجموعه فعالان حقوق بشر گزارش داد که از آغاز سال شمسی ۹۵ تا آذر ماه این سال، بیش از ۷۰ کولبر کرد در نتیجه شلیک مستقیم گلوله نیروهای مرزبانی و قوای نظامی دیگر کشته شدند. بر اساس این گزارش، نیروهای مرزبانی همچنین پس از ضبط اسبهای کولبران، آنها را با شلیک گلوله میکشند. در پی شلیک گلوله توسط نیروهای مرزبانی نیروی انتظامی در تیر ۱۳۹۶ در استانهای کردستان و آذربایجان غربی نیز دو کولبر به نام مراد عربی و سیروان خانهخلی کشته و سه کولبر دیگر زخمی شدند.
قاسم رضایی در مقام جانشین فرمانده کل نیروی انتظامی، در نقض جدی بازداشتشدگان و اعمال شکنجه و ضرب و شتم آنها نقش مهمی ایفا کرده است. او دی ماه ۱۳۹۹، پس از بازداشت گسترده «اراذل و اوباش» توسط نیروی انتظامی، از فرماندهان پلیس تهران خواست مأموران پلیس هنگام دستگیری این افراد، آنها را به شدت مورد ضرب و شتم قرار دهند.
در ویدئویی منتشر شده از صحبتهای قاسم رضایی، وی به دیگر فرماندهان میگوید: «اگر [این افراد را] در صحنه درگیری گرفتید، من ببینم اینجا سالم ایستاده باید پاسخ دهید که چرا سالم ایستاده. در صحنه درگیری اگر قمه دستش بود، الان باید با دست شکسته من او را ببینم. باید ببینم که نیمتنه آنها افتاده. اگر قمه و قداره دستش بوده، باید همان لحظه قلم پایش را میشکستید.»
قاسم رضایی پیشتر در تابستان ۹۹ نیز از برخورد شدید و قاطع نیروی انتظامی با «اراذل و اوباش» خبر داده بود. او گفته بود: «مقتدرانه با اراذل و اوباش برخورد میکنیم؛ با کسی که عربدهکشی میکند، باید به گونهای برخورد کرد که دیگر نتواند حتی چوب کبریتی را هم بلند کند.» به گفته قاسم رضایی، «برخورد با موضوع اراذل و اوباش باید در صحنه و با سرعت و بدون فوت وقت انجام شود و این مهم نباید به تعویق بیفتد. در صحنه باید هیمنه پوشالی افراد هنجارشکن شکسته شود.»
پس از این صحبتهای قاسم رضایی بود که پلیس تهران در مهر ماه ۱۳۹۹، شهروندی را که به اتهام درگیری و تیراندازی بازداشت شده بود، در محل وقوع بزه حاضر و در حالی در میان مردم گرداند که مأموران پلیس او را مورد ضرب و شتم قرار میدادند.
قاسم رضایی در مقام جانشین فرمانده کل نیروی انتظامی، همچنین در نقض آزادیهای فردی و اجتماعی زنان در ایران مشارکت داشته است. او از مدافعان برخورد پلیس با افرادی است که به گفته او «عفاف و حجاب جامعه» را رعایت نمیکنند.
در همین زمینه، قاسم رضایی تیر ماه ۱۳۹۹ با دفاع از عملکرد پلیس در مبارزه با بدحجابی، از اجرای طرحهای جدید پلیس در این باره خبر داده بود. او گفته بود: «طرح ناظر یک، مربوط به عدم رعایت حجاب در خودروهاست که در این طرح برای بار اول پیامکهایی به گوشی تلفن همراه فرد ارسال میشود. در بار دوم احضار و تعهد کتبی و در بار سوم نیز در قانون تعریفهایی صورت گرفته است.»
قاسم رضایی مهر ماه نیز با دفاع از ارسال پیامک از سوی پلیس به مالکان خودروهایی که شماره آنها به عنوان خودروهای حامل زنان بیحجاب و بدحجاب به پلیس داده شده، گفته بود: «همه این پیامکها که برای افراد ارسال میشود بر اساس مستندات است و مستندات به مردم ارائه میشود.» به گفته او، خودرو حریم شخصی نیست و رانندگان باید به مسافران خود در خصوص حجابشان تذکر بدهند.
قاسم رضایی به عنوان یکی از فرماندهان ارشد نیروی انتظامی، مسئول نقض حقوق بشر در اعتراضات ۱۴۰۱ و سایر خشونتهای صورت گرفته از سوی نیروهای تحت امر این نهاد است. هفته آخر شهریور ماه ۱۴۰۱، آغازی بر دور جدید اعتراضات گسترده مردمی شد. این اعتراضات با جان باختن مهسا (ژینا) امینی در پی عملکرد گشت ارشاد آغاز شد و ابعاد گستردهای به خود گرفت. این اعتراضات گسترده در بسیاری از نقاط کشور با برخورد شدید نیروهای انتظامی، سپاه پاسداران، بسیج و دیگر نیروهای امنیتی سرکوب شد. دهها شهروند کشته و زخمی و شهروندان بسیاری بازداشت شدند.
بر اساس گزارش فعالان حقوق بشر، بخش قابل توجهی از نیروهای قابل تشخیص در جریان اعتراضات، مأموران یگانهای متفاوتی از فرماندهی انتظامی (فراجا) هستند. استفاده بدون ضابطه این نیروها از تفنگهای ساچمهای در برخورد با مردم، منجر به مصدومیت شمار بالایی از معترضان شده بود.
بنا به آخرین آمار مجموعه فعالین حقوق بشر در ایران، در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، معترضان توسط نیروهای انتظامی، سپاه پاسداران، بسیج و دیگر نیروهای امنیتی سرکوب شدند. در جریان این سرکوبها دستکم ۷۵۰ نفر کشته شدند که ۶۸ تن از آنان کمتر از ۱۸ سال داشتند. همچنین هرانا بازداشت ۱۸۲۴۲ تن از معترضان را تخمین زده بود که هویت ۱۲۹ نفر از بازداشتشدگان کمتر از ۱۸ سال احراز شد.
۱۵ فروردین ۱۴۰۲، در پی انتشار تصاویری از موتورسواری دو مرد به همراه سرنشینان زن بدون حجاب در رشت، این شهروندان توسط مأموران انتظامی و اطلاعات این شهرستان بازداشت شدند.
۱ اردیبهشت ۱۴۰۲، مأموران انتظامی در تفریحگاه دریاچه سقالکسار رشت، به دلیل عدم رعایت حجاب اجباری با اعضای یک خانواده برخورد خشونتآمیزی داشتند و شماری را بازداشت کردند.
۲۰ مرداد ۱۴۰۲، کافه اپیزود در مشهد به دلیل عدم رعایت حجاب اجباری، پلمب شد.
۱ آبان ۱۴۰۲، کافه «دوپامین» در رشت به دلیل «عدم رعایت عفاف و حجاب» توسط پلیس نظارت بر اماکن عمومی این شهر پلمب شد. بنا بر گزارش فعالان حقوق بشر، کافه دوپامین واقع در خیابان گلسار ۱۳۴ رشت به دلیل عدم رعایت عفاف و حجاب توسط پلیس نظارت بر اماکن عمومی این شهر پلمب شده است.
۵ آذر ۱۴۰۲، شهر کتاب اصفهان به دلیل عدم رعایت حجاب توسط پلیس نظارت بر اماکن عمومی این شهر پلمب شد.
۱۴ آذر ۱۴۰۲، ۱۲ گرداننده صفحات مجازی به دلیل انتشار «تصاویری از رقص و پایکوبی در معابر عمومی شهرستان رشت» توسط نیروی انتظامی در این شهرستان بازداشت شدند. همچنین، برای چهار واحد صنفی به دلیل «برپاکردن رقص و آوازخوانی» در این شهرستان اخطاریه پلمب صادر شد.
۲۷ فروردین ۱۴۰۳، دینا قالیباف با انتشار مطلبی در صفحه شخصی خود، از بازداشتش توسط نیروهای انتظامی در یکی از ایستگاههای مترو تهران خبر داد. او نوشت که به او دستبند زدند، با خشونت وارد اتاقی کردند، شوکر زدند و اقدام به تعرض جنسی به وی کردند. این روایت یک روز بعد منجر به بازداشت خانم قالیباف توسط نیروهای امنیتی شد.
۲۸ فروردین ۱۴۰۳، ویدئویی در شبکههای اجتماعی منتشر شد. این ویدئو حاکی از برخورد نیروهای انتظامی با زنان مقابل ایستگاه مترو میرزای شیرازی در مرکز تهران بود. در یک مورد، زنی با خشونت و ضرب و شتم به درون ون نیروی انتظامی انداخته شد و یکی از مأموران زن نیز با دست چند ضربه به صورت او زد.
۲۸ فروردین ۱۴۰۳، ویدئویی از درگیری مأموران پلیس امنیت اخلاقی با زنی جوان در رشت منتشر شد. این تصاویر حاکی از برخورد و دخالت نیروی انتظامی در پوشش زنان در شهرستان رشت است.
۱۶ خرداد ۱۴۰۳، حمیده زراعی، از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، پس از حضور در شعبه سیزدهم دادگاه انقلاب رشت بازداشت و به زندان لاکان این شهر منتقل شد. به گزارش فعالان حقوق بشر، پس از اجرای حکم دو سال تبعید خانم زراعی به شهرستان رشت، وی موظف شده بود هر سه روز یکبار، در کلانتری ۱۴ گلسار این شهر اعلام حضور کند. پس از چند بار مراجعه او به مقر انتظامی، مأموران کلانتری حضور خانم زراعی در این محل را مشروط به پوشیدن چادر کرده بودند. این امر مخالفت این زن معترض به حجاب اجباری را به همراه داشت. سرانجام رئیس کلانتری از او خواست از حضور مجدد خودداری کند. خانم زراعی نهایتاً در پی امتناع از اعلام حضور مبنی بر تداوم سکونت در شهری که به آن تبعید شده است، به شعبه سیزدهم دادگاه انقلاب رشت احضار شد.
۱ تیر ۱۴۰۳، دو دختر نوجوان در خیابان وطنپور شمالی تهران به دلیل عدم رعایت حجاب اجباری توسط نیروهای مجری «طرح نور»، مورد ضرب و شتم قرار گرفتند. در این ویدیو دیده میشود که مأموران یکی از دختران را به شدت مورد ضرب و شتم قرار میدهند. مأموران درحالیکه دختر نوجوان در برابر بازداشت مقاومت میکرد، موهای او را گرفته و با اعمال خشونت روی زمین کشیده و سوار ون سفید رنگ میکنند. به گفته مادر یکی از این دختران، هنگامی که به پلیس امنیت اخلاقی مراجعه کرده، دخترش را با صورتی زخمی، لبهای ورم کرده، گردن کبود و لباسهای پاره دیده است. از سوی دیگر، آنها تهدید شدند تا از مأموران شکایت نکنند. هویت این دختر نوجوان چهارده ساله «نفس حاجی شریف» اعلام شده است.
پلیس امنیت اخلاقی مدعی است دو انگشت مأمور زن نیز در این درگیری شکسته است. قاضی پرونده آنها را تهدید کرده که از مأموران شکایت نکنند. مریم عباسی، مادر این نوجوان، گفت: «در حضور وکیل به من گفتند از مأمورین شکایت نکنید. در غیر این صورت پای اطلاعات و امنیت در پرونده باز و برای شما گران تمام میشود و از دست ما خارج میشود.»
سوابق سرکوب و نقض حقوق بشر قاسم رضایی عبارت است از:
۱۳۹۳ تا اردیبهشت ۱۳۹۹: فرمانده مرزبانی نیروی انتظامی
اردیبهشت ۱۳۹۹ تا حداقل تیر ۱۴۰۴ جانشین فرمانده کل نیروی انتظامی
برخی از قربانیان جنایات، سرکوب و نقض حقوق قاسم رضایی عبارتند از:
کامران بیانک
احمد صحرایی
مهدی یوسفی
لقمان رشیدزاده
مصطفی مهرپور
فیصل وفایی
داریوش فقیپور
احمد نظری
مراد عربی
سیروان خانهخلی
دینا قالیباف
حمیده زراعی
نفس حاجی شریف
