سرتیپ پاسدار علی لاریجانی، به عنوان یکی از مقامات ارشد حکومت ایران، در نقض گسترده حقوق بشر مردم ایران نقش فعال داشته است. آخرین سمت وی حکومت ایران بود.
او به ویژه در مقام رئیس سازمان صدا و سیما (از سال ۱۳۷۲ تا ۱۳۸۳)، در نقض جدی آزادی بیان، حقوق اجتماعی و حق آزادی مشارکت، نقش مستقیم و مؤثری داشته است. نهاد تحت مدیریت علی لاریجانی، به خصوص از طریق مشارکت در اخذ اعترافات اجباری تلویزیونی بواسطه شکنجه، نقش مهمی در نقض حقوق زندانیان ایفا کرده است.
علی لاریجانی، در مقام رئیس وقت سازمان صدا و سیما، در سال ۱۳۷۵ در نقض حقوق نویسندگان و روشنفکران مشارکت مستقیم داشته است. صدا و سیما در این سال با همکاری وزارت اطلاعات، و به ویژه سعید امامی، یکی از عاملان اصلی قتل‌های زنجیره‌ای، اقدام به ساخت مستندی با نام «هویت» کرد.
در این مستند، بسیاری از نویسندگان، روشنفکران و فعالان سیاسی و مدنی ایرانی مورد انتقاد و حمله شدید قرار گرفتند. از جمله این افراد می‌توان به عبدالحسین زرین‌کوب، هوشنگ گلشیری، داریوش شایگان، محمدعلی اسلامی ندوشن، عزت الله سحابی، احمد شاملو، ایرج افشار، محمود دولت آبادی و علی اکبر سعیدی سیرجانی اشاره کرد.
بیشتر بخوانید
در این مستند، این افراد «خائن، وطن فروش، عوامل بیگانه و فاسد» خوانده شدند. همچنین لزوم برخورد امنیتی و قضایی با آن‌ها مورد توجیه و عادی‌سازی قرار گرفت.
صحنه‌هایی از اعترافات اجباری اخذ شده از عزت الله سحابی و علی‌اکبر سعیدی سیرجانی نیز نمایش داده شد. نقش مستقیم علی لاریجانی در تولید و پخش این مستند توسط احمد پورنجاتی، معاون وقت سازمان صدا و سیما، تأیید شده است.
ساخت مستند با همکاری وزارت اطلاعات
به گفته پورنجاتی، مستند هویت حاصل تلاش و همکاری مشترک وزارت اطلاعات و صدا و سیما بود. علی لاریجانی، در مقام رئیس سازمان صدا و سیما، برای ساخت این مستند شخصاً با سعید امامی، از مقامات ارشد وزارت اطلاعات و یکی از عاملان اصلی قتل‌های زنجیره‌ای، دیدار و گفتگو داشته است.
به گفته احمد پورنجاتی، پخش مستند هویت از صدا و سیما با موافقت کامل و اصرار شخصی علی لاریجانی صورت گرفته است.
پورنجاتی در سال ۱۳۹۴ در این زمینه گفت: «سال ۷۴، من معاون سیما بودم. علی لاریجانی با من تماس گرفت که برنامه‌ای در چند بخش درباره برخی عناصر فرهنگی مساله‌دار ضد انقلاب تهیه شده، خوب است که در شبکه یک پخش شود. گفتم: بفرستید ببینم. همان برنامه مشهور «هویت» بود. از رنگ و بوی کار متوجه شدم آشپزخانه‌اش کجا بوده. البته قاطی پاتی بود. از برخی چهره‌های خارج‌نشین مخالف نظام تا مرحوم مهندس سحابی و دکتر زرین‌کوب. به لاریجانی گفتم: موافق این کار نیستم. بیش از آنکه یک کار رسانه‌ای باشد، نوعی تبلیغات سیاه و شبه‌اطلاعاتی و یک‌طرفه است. از من که ناامید شد، به معاون سیاسی سازمان سپرد که در باکس‌های مربوط به آن حوزه پخش کنند. پخش شد.»
علی لاریجانی بعدها در اردیبهشت ۱۴۰۰، در یک برنامه در کلاب هاوس، دخالت خود در تولید مستند «هویت» را منکر شد. او گفته بود که برنامه هویت کار زیردستان او بوده و از آن مطلع نبوده است.
دفاع لاریجانی از ساخت مستند هویت
این سخنان در حالی است که علی لاریجانی خود پس از پخش مستند هویت، در واکنش به انتقادهای صورت گرفته، از این مستند دفاع کرده بود. او گفته بود: «اولاً بحثی که ما در این مجموعه [مستند هویت] مطرح کردیم، بر اساس توهین و تهدید نیست. ثانیاً بسیاری از شخصیت‌های مطرح شده، افراد مذهبی و اندیشمند نیستند، هر چند ممکن است به آن تظاهر کنند. ثالثاً در مورد اینکه می‌گویند چرا به این افراد مجال صحبت داده نمی‌شود، باید گفت؛ مگر اینها تاکنون مجال صحبت نداشتند؟ یعنی این حضرات فکر می‌کنند ما اطلاع نداریم که از کدام سفارتخانه پول می‌گیرند، که این مطالب را بنویسند.»
سازمان صدا و سیما همچنین به شکلی گسترده و وسیع در زمینه اخذ، ضبط و پخش اعترافات اجباری از زندانیان و متهمان در ایران، همکاری داشته است.
این اقدام مصداق کامل نقض حقوق اساسی و انسانی آن‌ها محسوب می‌شود و با نهادهای امنیتی، اطلاعاتی و قضایی صورت گرفته است. علی لاریجانی به عنوان یکی از روسای آن، در برابر این اقدام مسئول است.
بمب‌گذاری در حرم امام رضا، نسبت‌دادن ان به مجاهدین خلق و افشاء حقیقت
در همین زمینه، سازمان صدا و سیما در خرداد ۱۳۷۳ اقدام به پخش اعترافات فردی با نام «علیرضا رحمانی» کرد. در این اعترافات اجباری، او خود را از اعضای سازمان مجاهدین خلق و عامل تیم بمب‌گذاری حرم امام هشتم شیعیان در مشهد در خرداد ۱۳۷۳ معرفی می‌کند.
در این فیلم، صراحتاً بمب‌گذاری حرم امام هشتم شیعیان به سازمان مجاهدین خلق نسبت داده شد. این سازمان سیاسی مخالف نظام ملایان، مسئول انفجار ۳۰ خرداد ۷۳ در حرم امام هشتم شیعیان شناخته می‌شود.
مصطفی تاجزاده، از معاونان اسبق وزارت کشور در ایران در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی، سال‌ها بعد در بهمن ماه ۱۳۹۷ صراحتاً نقش سازمان مجاهدین خلق در بمب‌گذاری حرم امام هشتم شیعیان را انکار کرد. او نسبت دادن آن به مجاهدین را سناریویی از سوی نظام اعلام کرد.
صدا و سیما در سال ۱۳۷۵ نیز در قالب مستند هویت، اقدام به پخش اعترافات اجباری عزت الله سحابی و علی‌اکبر سعیدی سیرجانی می‌کند. گزارش‌های منتشر شده نشان می‌دهند این افراد در دوران بازداشت و به ویژه با هدف اخذ اعترافات اجباری، مورد آزار و اذیت و شکنجه جسمی و روحی قرار گرفتند. به گفته عزت الله سحابی، او را در دوران بازداشت با شلاق و کابل مورد ضرب و شتم قرار داده و از سقف آویزانش کرده‌اند.
اعترافات اجباری علی افشاری، فعال سیاسی و از اعضای شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت، نیز در سال ۱۳۸۰ از صدا و سیما پخش شد. او در آذر ماه ۱۳۷۹ به اتهام تبلیغ علیه نظام، تشویش اذهان عمومی و توهین به خامنه‌ای بازداشت و نزدیک به یک سال را در زندان گذراند.
آزار و شکنجه زندانیان سیاسی و اخذ اعترافات اجباری توسط صدا و سیما
علی افشاری پس از آزادی از زندان در آذر ماه ۱۳۸۰، با انتشار نامه‌ای خطاب به محمد هاشمی شاهرودی، رئیس وقت قوه قضاییه در ایران، جزئیاتی از شکنجه‌ها و آزار و اذیت‌های اعمال شده در زندان علیه خود را فاش کرد. این آزارها به ویژه با هدف اخذ اعترافات اجباری تلویزیونی صورت گرفته بودند.
به نوشته علی افشاری، او در دوران بازداشت به طور مداوم مورد ضرب و شتم، توهین و تحقیر و انواع آزارهای جسمی و روحی قرار داشته است. شدت این فشارها سبب شده که او پس از یک ماه مقاومت، خود را از دست داده و تحت اختیار بازجویان درآید.
آنطور که در نامه افشاری آمده، اعترافات اجباری ویدئویی از خواسته‌های اصلی بازجویان بوده است. در نامه علی افشاری به صراحت حضور تیم رسانه‌ای صدا و سیما، به ویژه اسماعیل فلاح، خبرنگار وقت این سازمان، برای ضبط اعترافات اجباری او مورد تأیید و تأکید قرار گرفته است.
افشاری نوشته: «کلماتی که از زبان من در این مصاحبه و مصاحبه‌های ویدئویی قبلی جاری شد، هیچ یک سخنان من نبود، بلکه اراده و خواست تیم بازجویی بود که در اثر فشارهای سنگین وارده از زبان من بیان می‌‌گشت.»
همچنین به گفته علی افشاری، علیرغم تأکید صریح قاضی مبنی بر اینکه این مصاحبه و ضبط ویدئویی قرار نیست در رسانه عمومی منتشر شود، اما صدا و سیما آن را پخش کرد.
نقش لاریجانی در نقض حقوق بشر مردم ایران در اعتراضات دی ۱۴۰۴
دی‌ماه ۱۴۰۴، ایران شاهد اعتراضات گسترده مردمی بود همزمان با شروع سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات، مقامات نظام با تصمیم شورای عالی امنیت ملی که علی لاریجانی دبیر آن و نماینده علی خامنه‌ای در بود نقش پررنگی در نقض حقوق بشر داشت.
علی لاریجانی، که در مرداد ۱۴۰۴ با حکم مسعود پزشکیان بار دیگر به جایگاه کلیدی دبیر شورای عالی امنیت ملی بازگشت، در جریان اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ نقشی فراتر از یک مقام دیپلماتیک ایفا کرده است. او به عنوان عالی‌ترین مقام تصمیم‌گیر در حوزه امنیت ملی، وظیفه مشروعیت‌بخشی بین‌المللی به سرکوب و تبیین استراتژی برخورد با معترضان را بر عهده دارد. برخلاف چهره‌های نظامی که در میدان حضور دارند، لاریجانی با استفاده از ادبیات سیاسی، «پیوست امنیتی» لازم برای کشتار و بازداشت‌ها را فراهم می‌کند.
تفکیک معترضان و ابداع برچسب «تروریست‌های شهری»
در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴، علی لاریجانی با اتخاذ رویکردی که تحلیل‌گران آن را «سرکوب هوشمند» می‌نامند، تلاش کرد تا با تفکیک مطالبات، راه را برای برخورد خشن باز کند:
وی در یک گفتگوی تلویزیونی در ۱۹ دی ۱۴۰۴ صراحتاً بین معترضان به وضعیت اقتصادی و کسانی که آن‌ها را «نیمه‌تروریست‌های شهری» نامید، تفکیک قائل شد. او مدعی شد که حملات به مراکز دولتی کار مردم عادی نیست و «با سرشبکه‌های تروریست‌های مسلح برخورد سخت خواهد شد.»
با استفاده از واژه «تروریست»، لاریجانی عملاً مجوز استفاده از سلاح‌های جنگی توسط نیروهای تحت امر محمد پاکپور (فرمانده وقت کل سپاه) را صادر کرد؛ چرا که در دکترین امنیتی او، مقابله با تروریسم محدودیت‌های حقوق شهروندی را لغو می‌کند.
تهدیدهای بین‌المللی و سرکوب داخلی
لاریجانی در اقدامی تهدیدآمیز خطاب به مردم آمریکا گفت که «مراقب سربازان خود در منطقه باشند»، که پیامی روشن مبنی بر احتمال استفاده از گروه‌های نیابتی برای فشار به غرب در جهت تداوم سرکوب داخلی بود.
به عنوان دبیر شورا، لاریجانی مسئول هماهنگی میان قوه قضاییه (علی صالحی)، نیروهای نظامی (سپاه و فراجا) و نهادهای اطلاعاتی است. تصمیمات مربوط به قطع سراسری اینترنت و فیلترینگ گسترده در دی ۱۴۰۴ در دبیرخانه تحت نظر او اتخاذ شده است.
او در دیدارهای دی‌ماه خود با مقامات امنیتی، بر لزوم «رسیدگی قاطع و سریع» به پرونده لیدرهای اعتراضات تاکید کرد که مستقیماً منجر به صدور کیفرخواست‌های «محاربه» توسط دادستانی تهران گشت.
به عنوان رئیس دبیرخانه شورا، مسئولیت تمامی عملیات‌های منجر به جرح و فوت معترضان در شهرهایی چون ملکشاهی بر عهده اوست.
او با متهم کردن اسرائیل و آمریکا به هدایت اعتراضات، تلاش می‌کند تا هزینه‌های حقوق بشری سرکوب را به «دفاع از تمامیت ارضی» تغییر نام دهد.
در دوران ریاست بر صدا و سیما، او مسئول پخش اعترافات اجباری زندانیان سیاسی بود؛ تاکتیکی که در اعتراضات ۱۴۰۴ بار دیگر تحت نظارت او احیا شده است.
علی لاریجانی با دستانی باز در حوزه امنیتی، در سال ۱۴۰۴ به عنوان ستون فقرات تداوم نظام در برابر خیزش ملی عمل می‌کند. اقدامات او در دی‌ماه جاری، مصداق بارز هدایت در نقض گسترده حقوق بشر است.
سوابق نقض حقوق بشر علی لاریجانی عبارت است از:
عضویت در سپاه پاسداران در سال ۱۳۶۱،
جانشین رئیس ستاد کل سپاه پاسداران از ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۱،
وزیر فرهنگ و ارشاد از مرداد ۱۳۷۱ تا بهمن ۱۳۷۲،
رئیس صدا و سیما از بهمن ۱۳۷۲ تا خرداد ۱۳۸۳.
همچنین، او دبیر شورای عالی امنیت ملی از مرداد ۱۳۸۴ تا مهر ۱۳۸۶ بوده است.
از خرداد ۱۳۸۷ تا خرداد ۱۳۹۹، علی لاریجانی نماینده و رئیس مجلس ملایان بوده است.
از خرداد ۱۳۹۹ تا حداقل تیر ۱۴۰۴ مشاور خامنه‌ای و عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام
از مرداد ۱۴۰۴ تا اسفند ۱۴۰۴ دبیر شورای علی امنیت ملی، مشاور علی خامنه‌ای و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام
برخی از قربانیان نقض حقوق علی لاریجانی عبارتند از:
علی افشاری، عبدالحسین زرین‌کوب، احمد شاملو، علی اکبر سعیدی سیرجانی، داریوش شایگان، عزت الله سحابی، هوشنگ گلشیری، ایرج افشار، محمود دولت آبادی، و محمدعلی اسلامی ندوشن.
تحریم‌ها علیه علی لاریجانی و مرگ وی
در مهر ۱۴۰۱ دولت کانادا نام علی لاریجانی را در لیست تحریم‌های خود قرار داد. این تصمیم به دلیل نقش وی در نقض فاحش حقوق بشر، به خصوص علیه زنان ایرانی، اتخاذ شد. همچنین مشارکت او در انتشار اطلاعات نادرست برای توجیه سرکوب و آزار و اذیت شهروندان ایرانی از دلایل این تحریم بود. در مجموع، ۱۷ فرد و ۳ نهاد در این فهرست تحریمی کانادا جای گرفتند.
همچنین پس از سرکوب اعتراضات دی ۱۴۰۴ کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری ایالات متحده (OFAC) تحریم‌های هدفمند علیه مقامات کلیدی امنیتی ایران که مسئول سرکوب اعمال کرد. در بیانه اوفک از علی لاریجانی، به نمایندگی از علی خامنه‌ای در شورای عالی امنیت ملی، به‌عنوان یکی از افرادی نام برده می‌شود که مسئولیت اعمال خشونت علیه معترضان در جریان این اعتراضات را بر عهده داشته‌اند.
علی لاریجانی در مقام دبیر شورای عالی امنیت ملی در صبح روز ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ توسط حملات هوایی خارجی کشته شد.
منابع
- دادگستر
- ویکی‌پدیا علی لاریجانی
