علی اشرف رشیدی اقدم به عنوان رئیس اسبق زندان‌های دیزل‌آباد کرمانشاه و اوین تهران، نقش مستقیمی در نقض جدی حقوق انسانی زندانیان، به‌ویژه زندانیان سیاسی و عقیدتی داشته است. سابقه او شامل مشارکت در شکنجه، آزار جنسی و ضرب و شتم زندانیان است. او در این زمینه مسئولیت مستقیم دارد.
نقش علی اشرف رشیدی اقدم در آزار جنسی زنان زندانی اوین
علی اشرف رشیدی اقدم به عنوان رئیس وقت زندان اوین، مسئول هتک حرمت و آزار جنسی زنان سیاسی زندانی در سال ۱۳۹۱ است. در تاریخ ۹ آبان آن سال، مأموران زن گارد زندان اوین به بند زنان سیاسی هجوم بردند. آن‌ها بازرسی بدنی خشن همراه با آزار جنسی زندانیان انجام دادند. طبق گفته شاهدان، مأموران از زنان زندانی خواسته‌اند که اندام خود را به نمایش بگذارند.
در واکنش به این آزار و اذیت، ۹ تن از زندانیان زن، از جمله بهاره هدایت و شیوا نظرآهاری، دست به اعتصاب غذا زدند. پس از آن، ۳۳ تن از زنان زندانی بند سیاسی اوین نامه‌ای نوشتند. آن‌ها خطاب به علی اشرف رشیدی اقدم خواستار عذرخواهی او شدند. این عذرخواهی به دلیل هتک حرمت توسط مأموران علیه زندانیان بود. در این نامه آمده است: «با توجه به انواع دوربین‌های امنیتی و سختگیری در رفت‌وآمدها… و با توجه به وجود ابزار الکترونیکی مناسب… بر ما معلوم نیست که چرا چنین رفتار توهین‌آمیزی صورت گرفته است.» این واقعه نشان‌دهنده ابعاد نقض حقوق بشر در دوران ریاست علی اشرف رشیدی اقدم است.
بیشتر بخوانید
معرفی یک بازجوی اطلاعات سپاه در کرج
عملکرد علی اشرف رشیدی اقدم در زندان دیزل‌آباد کرمانشاه
علی اشرف رشیدی اقدم هم در زمان ریاست بر زندان دیزل‌آباد کرمانشاه و هم در دوران ریاست بر زندان اوین، در نقض حقوق زندانیان مشارکت مستقیم داشته است. کریم رحمانی، فعال مدنی و زندانی سیاسی، بین سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۷ در زندان دیزل‌آباد کرمانشاه محبوس بود. او در مورد فشار اعمال شده از سوی علی اشرف رشیدی اقدم و دیگر مسئولان زندان بر زندانیان سیاسی و عقیدتی شهادت داده است.
رحمانی گفته است که زندان دیزل‌آباد به معنای واقعی «ایستگاه آخر دنیا» بوده است. وضعیت زندانیان سیاسی در آنجا «غیرانسانی» بوده است. این فعال مدنی تأیید کرده که اعدام‌های صورت گرفته در این زندان محرمانه و مخفیانه بوده است. اسامی و اطلاعات آن‌ها هرگز منتشر نمی‌شده است. او اضافه کرده: «زندانیان سیاسی… برای اعمال فشار بر طبق برنامه از پیش تعیین شده در داخل بندهای مختلف پراکنده می‌شدند.» این کار برای جلوگیری از روابط صمیمی گروهی و تأثیرگذاری بر زندانیان عادی بود.
به شهادت کریم رحمانی، زندانیان سیاسی و عقیدتی همواره تحت فشار اطلاعات زندان بودند. آن‌ها به‌طور مداوم مورد تهدید و آزار قرار می‌گرفتند. او همچنین گفته که این زندانیان، برخلاف دیگران، از دسترسی به کتاب‌های قانونی خارج از زندان محروم بوده‌اند. کتاب‌ها توسط خانواده برایشان آورده می‌شد. به گفته او، زندانیان غیرسیاسی، به‌ویژه زندانیان مواد مخدر، با همکاری مسئولان زندان، به آزار زندانیان سیاسی می‌پرداختند. عدم توجه به وضعیت بهداشت زندان نیز از عواقب ریاست علی اشرف رشیدی اقدم بر زندان دیزل‌آباد بوده است. عدم تفکیک زندانیان سیاسی و غیرسیاسی، همراه با شرایط بد زندانیان، نیز از نتایج مدیریت او بوده است.
پنجشنبه سیاه اوین و نقش علی اشرف رشیدی اقدم
علی اشرف رشیدی اقدم همچنین به عنوان رئیس وقت زندان اوین، مسئول حمله مأموران امنیتی به بند ۳۵۰ در سال ۱۳۹۳ است. این حمله در تاریخ ۲۸ فروردین آن سال رخ داد و به «پنجشنبه سیاه اوین» معروف شد. مأموران گارد زندان اوین، به همراه مأموران وزارت اطلاعات و اطلاعات سپاه، به بند ۳۵۰ حمله کردند. این بند محل نگهداری زندانیان سیاسی بود. آن‌ها زندانیان را به شدت مورد ضرب و شتم قرار دادند.
بر اساس گزارش‌های منتشر شده، شدت خشونت به کار رفته توسط مأموران به حدی بود که «هنگام انتقال زندانیان مجروح به انفرادی و بهداری، مینی‌بوس حامل آن‌ها خونین بود.» همچنین، «محوطه هواخوری این بند نیز به خون زندانیان آغشته بوده است.» در نتیجه این تهاجم، که علت آن اعتراض زندانیان به «برنامه خشن بازرسی» بود، «بیش از ۳۰ تن از زندانیان مجروح و مضروب شدند.» دست‌کم چهار تن از زندانیان سیاسی نیز به دلیل خونریزی و شکستگی به بیمارستان خارج از زندان منتقل شدند.
مأموران زندان اوین پس از ضرب و شتم، دست‌کم ۳۲ نفر از زندانیان را به سلول انفرادی منتقل کردند. بر اساس شهادت‌نامه ۷۴ نفر از افراد حاضر در بند ۳۵۰، «تعداد ۱۳ نفر از زندانیان… با چشم‌بند و دست‌بند، در حالی که خونریزی شدید برخی از آن‌ها مشهود بود، به مکان نامعلومی منتقل شدند.» پارگی رگ دست امید بهروزی و شکستگی دنده اسماعیل برزگری از نتایج این ضرب و شتم بود. شکستگی سر اکبر امینی، یک مورد حمله قلبی و چندین مورد شکستگی و جراحت انگشتان نیز گزارش شد. جراحت و خونریزی صورت و کبودی نیز از پیامدهای این خشونت بود. عبدالفتاح سلطانی، محمد امین هادوی و سعید متین‌پور از جمله زندانیانی بودند که به سلول انفرادی منتقل شدند.
در نامه‌ای که در تاریخ ۳۱ فروردین با امضای ۲۸ زندانی سیاسی منتشر شد، برخی جزئیات این حمله آمده است: «به هنگام ضرب و شتم زندانیان، فرمانده لباس شخصی‌ها مکرراً به نیروهایش دستور می‌داد که با باتوم به سر افراد بزنند.» برخی از این مأموران «باتون را دور سر خود می‌چرخاندند و فحاشی می‌کردند.» شدت اقدامات به حدی بود که «لباس تعدادی از مضروبین پاره شد.» در بیرون بند ۳۵۰، «افراد را به مینی‌بوس منتقل کردند و تعدادی را که قادر به حرکت نبودند، چند نفر با کشیدن روی زمین در مینی‌بوس انداختند.» «در حالی که کف مینی‌بوس کاملاً خون‌آلود بود، آن‌ها را به محل دیگری منتقل کردند.» این جزئیات، ابعاد وحشیانه این حمله را نشان می‌دهد.
بی‌اعتنایی دستگاه قضایی و تحریم‌های بین‌المللی علیه علی اشرف رشیدی اقدم
با وجود شکایت و اعتراض زندانیان سیاسی حاضر در بند ۳۵۰ و خانواده‌های آن‌ها، دستگاه قضایی ملایان هیچ برخوردی با مسببان این نقض گسترده حقوق بشر نکرد. در عوض، در تیر ماه ۱۳۹۴، ۶ نفر را که در اعتراض به این رخداد در اوایل اردیبهشت ۹۳ در برابر دفتر ریاست جمهوری تجمع کردند، مجموعاً به بیش از ۲۳ سال زندان محکوم کرد. این واکنش، نشان‌دهنده عدم مسئولیت‌پذیری مقامات است.
اقدامات مأموران زندان، مانند ضرب و شتم شدید زندانیان بند ۳۵۰ اوین و آزار و اذیت زندانیان سیاسی و عقیدتی در زندان دیزل‌آباد کرمانشاه، مصداق شکنجه زندانیان بوده است. علی اشرف رشیدی اقدم به عنوان رئیس وقت این دو زندان، در برابر این اقدامات و اعمال این شکنجه‌ها توسط مأموران زیر نظر خود مسئول است.
سوابق سرکوب و نقض حقوق بشر علی اشرف رشیدی اقدم شامل ریاست زندان دیزل‌آباد کرمانشاه (دست‌کم از ۱۳۸۵ تا مهر ۱۳۸۹)، مدیرکل زندان‌های استان کرمانشاه (مهر ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۱)، و رئیس زندان اوین تهران (۱۳۹۱ تا مرداد ۱۳۹۴) است. وی سپس از مرداد ۱۳۹۴ تا تاریخ نامشخصی، معاون سلامت و اصلاح و تربیت اداره کل زندان‌های استان تهران بوده است.
برخی از قربانیان جنایات و نقض حقوق علی اشرف رشیدی اقدم عبارتند از: عبدالفتاح سلطانی، اکبر امینی، بهنام ابراهیم‌زاده، بهزاد عرب‌گل، اسماعیل برزگری، هوتن دولتی، محمدامین هادوی، امید بهروزی، سعید متین‌پور، کریم رحمانی، بهاره هدایت، نازنین دیهیمی، ژیلا بنی‌یعقوب، شیوا نظرآهاری، مهسا امرآبادی، حکیمه شکری، ژیلا کرم‌زاده مکوندی، نسیم سلطان‌بیگی و راحله زکایی.
به دلیل همین اقدامات، علی اشرف رشیدی اقدم از تاریخ ۲۲ اسفند ۱۳۹۱ در لیست تحریم‌های حقوق بشری اتحادیه اروپا قرار دارد. وی همچنین تحت تحریم‌های حقوق بشری بریتانیا است که در تاریخ ۲۵ شهریور ۱۴۰۲ به‌روز شده است.
منابع
- عدالت برای ایران
- ایران گلوبال
- دادگستر
- هرانا
