علیرضا زاکانی، با عهدهداری مناصب کلیدی در سازمان بسیج دانشجویی و شهرداری تهران، نقش محوری در سرکوب و نقض حقوق شهروندان ایفا کرده است. او در رویدادهایی چون حمله به کوی دانشگاه، استخدام «حجاببانان» و طرحهای محدودکننده حجاب اجباری، مسئول مستقیم در اعمال فشار و محدودیتها بوده است.
نقش علیرضا زاکانی در سرکوب دانشجویی و ترویج حجاب اجباری
علیرضا زاکانی در زمان تصدی مسئولیتهایش در سازمان بسیج دانشجویی کشور و شهرداری تهران، در نقض حقوق شهروندی دخیل بوده است. او که یکی از فرماندهان شب حمله به کوی دانشگاه تهران در سال ۱۳۷۸ بود، در ضرب و شتم، جراحت و آسیب به دانشجویان مسئولیت داشت. در وقایع ۱۸ تیر ۱۳۷۸ و روزهای پس از آن، در جریان حمله نیروهای پلیس و لباس شخصی به دانشجویان، تعداد زیادی زخمی شدند. همچنین، دستکم ۱ تن (عزت ابراهیمنژاد) کشته و ۲ نفر دیگر به نامهای سعید زینالی و فرشته علیزاده مفقود گشتند. علیرضا زاکانی در مقام رئیس بسیج دانشجویی، به گفته خود، در محل حضور داشت. نقش نیروهای تحت امر او در این وقایع غیر قابل انکار است. محسن پیرهادی، عضو هیئت رئیسه شورای شهر تهران، در سالگرد ۱۸ تیر ۱۳۹۶ طی یادداشتی، از زاکانی بهعنوان کسی یاد کرد که «بین بچهها تقسیم کار کرد» و افرادی را در خیابانهای کوی قرار داد.
استخدام حجاببانان و طرحهای شهری محدودکننده
زاکانی بهعنوان شهردار تهران، با استخدام نیروی حجاببان برای کنترل پوشش زنان و اعمال حجاب اجباری، حقوق این افراد را نقض کرده است. در ۱۵ مرداد ۱۴۰۲، روزنامه اعتماد در گزارشی از استخدام و استقرار ۴۰۰ نیروی یگان حفاظت شهرداری تحت عنوان «حجاببان» با حقوق ماهانه ۱۲ میلیون تومان در مترو تهران خبر داد. بر اساس این گزارش، «این نیروها که توسط یگان حفاظت شهرداری تهران گزینش شده و کلاسهای آموزشی مربوط به این کار را نیز گذراندهاند». در تاریخ ۲ اردیبهشت ۱۴۰۳، بنری از اظهارات زاکانی در خصوص حجاب و ترویج آن منتشر شد که مضمون آن این بود: «رعایت حجاب در جایی که خدمات عمومی شهرداری ارائه میشود، ضروری است».
قطع درختان و طرحهای بحثبرانگیز شهری در دوران شهرداری علیرضا زاکانی
از زمان روی کار آمدن علیرضا زاکانی در شهرداری تهران، اخباری درباره قطع درختان در نقاط مختلف تهران منتشر شد. این نقاط شامل پارک جنگلی سرخه حصار، باغ موزه قصر و خیابان ایتالیای تهران میشد. در تمام موارد، شهرداری علت امر را خشک شدن درختان، خطر سقوط و آفتزدگی عنوان کرده بود. نهایتاً با انتشار اخباری در خصوص ساخت مسجد در پارک قیطریه و خطر قطع درختان کهنسال، علیرضا زاکانی مدعی شد: «در مورد پارک قیطریه در جریان ساخت هیچ درختی قطع نخواهد شد». اما همزمان عکسهایی از قطع درختان در ضلع شمال شرقی پارک ستارخان منتشر شد. این اتفاق، بر مبنای اخبار، در مجاورت خیابان نازگل رخ داده و به تخریب محدودهای بالغ بر ۲۰۰ متر مربع منجر شده است.
سوابق سرکوب و تحریمهای بینالمللی علیرضا زاکانی
سوابق سرکوب و نقض حقوق بشر علیرضا زاکانی عبارت است از:
۱۳۷۷ تا کنون: رئیس بسیج دانشجویی دانشگاههای استان تهران
۱۳۷۹ تا ۱۳۸۲: رئیس سازمان بسیج دانشجویی کشور
۷ خرداد ۱۳۸۳ تا ۶ خرداد ۱۳۸۷: نماینده مردم تهران در دور هفتم مجلس ملایان
۷ خرداد ۱۳۸۷ تا ۶ خرداد ۱۳۹۱: نماینده مردم تهران در دور هشتم مجلس ملایان
۷ خرداد ۱۳۹۱ تا ۶ خرداد ۱۳۹۵: نماینده مردم تهران در دور نهم مجلس ملایان
۷ خرداد ۱۳۹۹ تا ۲۳ مرداد ۱۴۰۰: نماینده مردم قم در دور یازدهم مجلس ملایان
۱ مرداد ۱۳۹۹ تا ۲۳ مرداد ۱۴۰۰: رئیس مرکز پژوهشهای مجلس ملایان
۱۱ شهریور ۱۴۰۰ تا کنون (مرداد ۱۴۰۴): شهردار تهران
۲۵ مرداد ۱۴۰۲ تا کنون (مرداد ۱۴۰۴): دستیار ویژه پزشکیان در امور مدیریت آسیبهای اجتماعی در تهران
زاکانی نهایتاً در تاریخ ۲۴ شهریور ۱۴۰۲، به دلیل مشارکت در نقض حقوق بشر، از جمله نقض آزادی بیان و حقوق زنان، در لیست تحریمهای اقتصادی بریتانیا قرار گرفت.
