علیرضا افشار، مشاور فرمانده کل سپاه و نخستین فرمانده نیروی بسیج پس از جنگ، در نقض فاحش حقوق بشر در ایران نقش مستقیم داشته است. او مسئولیتهای متعددی داشته و اقداماتش حقوق شهروندان را تحت تأثیر قرار داده است. علیرضا افشار سوابقی طولانی در نقض حقوق اجتماعی و آزادیهای فردی دارد.
نقش علیرضا افشار در سرکوب اعتراضات مردمی
علیرضا افشار به عنوان نخستین فرمانده نیروی مقاومت بسیج پس از جنگ، در سرکوب حق اعتراض شهروندان نقش مهمی ایفا کرده است. نیروهای تحت فرمان او، اعتراضات مردمی بین سالهای ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶ را سرکوب کردند. اعتراضات مشهد در خرداد ۱۳۷۱ با مشارکت مستقیم سپاه و بسیج، در دوران فرماندهی علیرضا افشار، به شدت سرکوب شد. اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیسجمهور وقت، نقش سپاه و بسیج در سرکوب خشونتبار این اعتراضات را تأیید کرده است. او در خاطرات ۱۰ خرداد ۱۳۷۱ خود به این موضوع اشاره کرده است.
اعتراف به سازماندهی بسیج برای سرکوب
علی جنتی، استاندار وقت خراسان، سالها بعد درباره سرکوب اعتراضات مشهد در خرداد ۱۳۷۱ سخن گفت. او اشاره کرد که حدود ۸۰۰ نفر از تجمعکنندگان دستگیر شدند. علیرضا افشار خود نقش خود را در سازماندهی بسیج برای سرکوب اعتراضات مردمی تأیید کرده است. او در فروردین ۱۴۰۰ در گفتگو با شبکه ۵ تلویزیون حکومتی، به سازماندهی بسیج برای مقابله با اعتراضات مردمی در سال ۱۳۷۳ اشاره کرد. او گفت گردانهای عاشورا و الزهرا برای دفاع شهری و امداد و نجات در سراسر کشور ایجاد شدند. این گردانها هر سال رزمایشهایی برگزار میکردند.
بیشتر بخوانید
سید ابوالحسن فیروزآبادی عامل اصلی سانسور و فیلترینگ اینترنت
مسئولیت افشار در محدود کردن حقوق اجتماعی و حریم خصوصی
علیرضا افشار، هم به عنوان فرمانده نیروی مقاومت بسیج و هم قائممقام وزارت کشور، در نقض حقوق شهروندی و اجتماعی مردم ایران مشارکت مستقیم داشته است. او در برابر عملکرد این نیرو در سالهای پایانی دهه شصت و شش سال ابتدایی دهه هفتاد، در نقض جدی حریم خصوصی شهروندان و حقوق اجتماعی آنان مسئول است. بازداشت جوانان، بازرسی خودروها، توقیف وسایل و برخورد با روابط نامشروع از معمولترین اقدامات بسیج در آن سالها بود. علیرضا افشار در سمت قائممقام و معاون اجتماعی-فرهنگی وزارت کشور نیز در محدودسازی حریم خصوصی و حقوق اجتماعی شهروندان نقش مهمی ایفا کرده است.
رویکرد علیرضا افشار به «تظاهر به روزهخواری» و «گروههای عرفانی»
در تیر ۱۳۹۱، علیرضا افشار از طرح وزارت کشور برای برخورد با «تظاهر به روزهخواری» خبر داد. او گفت برای مقابله با مفاسد اخلاقی و بدحجابی، انتظامات ساحل با نظارت ناجا باید فعال شود. پیش از آن در خرداد ۱۳۹۰، علیرضا افشار از اجرای طرحی برای برخورد با گروههای عرفانی و دگراندیش خبر داد. او گفت این طرح برای «شناسایی شیطانپرستان و عرفانهای دروغین» آغاز شده است. قوه قضائیه، سپاه، اطلاعات و نیروی انتظامی در این طرح مشارکت داشتند. این اقدامات نیز تحت نظر و با حمایت علیرضا افشار صورت گرفته است.
دفاع علیرضا افشار از تحدید حقوق مدنی شهروندان
علیرضا افشار از مدافعان تحدید حقوق مدنی شهروندان بوده و از نقض این حق توسط سپاه پاسداران دفاع میکند. او در فروردین ۱۳۹۷، در مقام رئیس هیات عالی اندیشهورزی سپاه، بر لزوم نظارت کامل سپاه بر «تشکلهای مردمی و موسسات مردمنهاد» تأکید کرد. او بیان داشت: «موسسات مردمنهاد همواره مورد توجه دشمن برای نفوذ بودهاند.» به گفته او، برای جلوگیری از نفوذ دشمنان، باید حمایت و نظارت قویتری بر این موسسات داشت. او افزود: «بسیج میتواند ان جی اوها و تشکلات مردمی را تحت حمایت و نظارت خود قرار دهد.» این اظهارات نشان از دیدگاه علیرضا افشار در محدودسازی فعالیتهای مدنی دارد.
نقش افشار در نقض حقوق زنان و حجاب اجباری
علیرضا افشار در سمتهای مختلف خود، بهویژه فرماندهی بسیج و معاونت اجتماعی-فرهنگی وزارت کشور، در نقض گسترده حقوق زنان مشارکت مستقیم داشته است. این موارد شامل حقوق اجتماعی و آزادی پوشش میشود. علیرضا افشار از مدافعان حجاب اجباری بوده و بر لزوم برخورد پلیس با زنان بدحجاب تأکید کرده است. او در تیر ۱۳۹۱ از طرح وزارت کشور برای بازرسی وضعیت حجاب کارکنان دولت خبر داد. این طرح شامل برخورد با کارکنان بدحجاب بود.
تشدید نظارتها و ابلاغ دستورالعمل پوشش توسط افشار
در خرداد ۱۳۸۹، علیرضا افشار به لزوم برخورد پلیس با بدحجابی اشاره کرد. او گفت معاونت اجتماعی و فرهنگی وزارت کشور طرحهایی برای برخورد با هنجارشکنان و بدحجابان آماده کرده است. جلساتی نیز با قوه قضاییه و نیروی انتظامی برگزار شده است. به گفته او، «ممکن کسانی باشند که اقدامات مجرمانهای انجام دهند که لازم است با آنان برخورد قضایی و انتظامی شود چرا که بدحجابی در کشور تا حدی پسزمینههای سیاسی دارد.» در خرداد ۱۳۹۱، وی از ابلاغ دستورالعمل پوشش دانشجویان خبر داد. او اظهار امیدواری کرد که این مصوبه به ترویج فرهنگ عفاف و حجاب در دانشگاهها کمک کند.
مسئولیت علیرضا افشار در عملکرد گشتهای کمیته و ثارالله
علیرضا افشار در برابر عملکرد نیروهای بسیج در نقض حقوق زنان، زمانی که فرماندهی این نیرو را بر عهده داشت، مسئول است. پس از پایان جنگ، ماموریت اصلی نیروهای بسیج به فعالیتهای گشتهای کمیته معطوف شد. این گشتها، معروف به گشتهای ثارالله، هدفشان برخورد با زنان بدحجاب و مسائل «منکراتی» بود. این اقدامات در دوران فرماندهی علیرضا افشار بر بسیج به شدت پیگیری میشد.
استفاده از کودکان سرباز در دوران افشار
علیرضا افشار به عنوان رئیس ستاد مرکزی سپاه در جنگ و سپس نخستین فرمانده نیروی مقاومت بسیج پس از جنگ، در نقض جدی حقوق کودکان نیز مسئول است. بسیج به طور گستردهای از کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال به عنوان نیروی تحت امر خود استفاده کرده است. بسیاری از آنها به عضویت این نهاد درآمدهاند. آمارها نشان میدهد در طول جنگ، دستکم ۵۵۰ هزار دانشآموز توسط مقامات بسیج و سپاه به جبههها اعزام شدند. محسن کاظمینی، از فرماندهان جنگ، در سال ۱۳۸۸ تأیید کرد که «یک سوم رزمندگان و یک چهارم شهدای دفاع مقدس، فرهنگی و دانشآموز بودهاند.» خبرگزاری تسنیم نیز در آبان ۱۳۹۹ تعداد دانشآموزان کشته شده در جنگ را بیش از ۳۶ هزار نفر اعلام کرد. استفاده از کودکان برای ورود به میدان مین نیز توسط شاهدان عینی تأیید شده است.
سوابق علیرضا افشار در مناصب مختلف
سوابق سرکوب و نقض حقوق بشر علیرضا افشار عبارت است از:
۱۳۶۱ – ۱۳۶۷: جانشین و رئیس ستاد مرکزی سپاه پاسداران.
دی ماه ۱۳۶۸ – اسفند ۱۳۷۶: فرمانده نیروی مقاومت بسیج.
اسفند ۱۳۷۶ – ۱۳۷۹: رئیس دانشگاه امام حسین سپاه پاسداران.
۱۳۷۹ – ۱۳۸۳: معاون فرهنگی ستاد کل نیروهای مسلح و رئیس بنیاد حفظ آثار و ارزشهای «دفاع مقدس».
۱۳۸۳ – مرداد ۱۳۸۶: معاون فرهنگی و امور مجلس ستاد کل نیروهای مسلح.
مرداد ۱۳۸۶ – مهر ۱۳۸۷: معاون سیاسی وزارت کشور.
دی ۱۳۸۷ – ۱۳۹۱: قائممقام وزیر کشور و معاون اجتماعی و فرهنگی وزارت کشور.
۱۳۹۲ – ۱۳۹۶: معاون فرهنگی و مشاور رئیس ستاد کل نیروهای مسلح.
۱۳۹۶ – ۱۳۹۷: رئیس هیات عالی اندیشهورزی سپاه پاسداران.
از ۱۳۹۸: مشاور فرمانده کل سپاه پاسداران.
از ۱۳۹۹: رئیس اندیشکده جنگ نرم دانشگاه عالی دفاع ملی.
این سوابق نشاندهنده نقش برجسته علیرضا افشار در تصمیمگیریها و اقدامات منجر به نقض حقوق بشر در ایران است.
