عزت‌الله ضرغامی، رئیس پیشین سازمان صدا و سیمای ایران به مدت ۱۰ سال، نقش مهمی در محدود کردن آزادی بیان و دسترسی آزاد به اطلاعات ایفا کرده است.
نهاد تحت ریاست او، به ویژه در اعتراضات سال ۱۳۸۸، با پخش «اعترافات اجباری» از بازداشت‌شدگان، روزنامه‌نگاران و فعالان سیاسی، حق آزادی بیان آنها را نقض کرد. عزت‌الله ضرغامی در مقام رئیس سازمان صدا و سیما، مسئولیت مستقیمی در نقض جدی آزادی بیان و گردش آزاد اطلاعات و اخبار دارد، به خصوص در قبال عملکرد سازمان در سال ۱۳۸۸.
صداوسیما در سال ۱۳۸۸ برای سرپوش گذاشتن بر قتل ندا آقاسلطان، تلاش فراوانی کرد. این اتفاق توسط یک مامور امنیتی لباس شخصی صورت گرفته بود. گزارش‌ها و فیلم‌های مستند پخش شده از صداوسیما، تهمت‌های زیادی به خانواده و خود ندا آقاسلطان زده است.
از جمله ادعا شد که ندا بازیگر بوده و مرگ او صحنه‌سازی شده است. مادر ندا آقاسلطان، هاجر رستمی، در شهریور ۱۳۸۹ از «دروغگویی» صداوسیما به شدت انتقاد کرد.
بیشتر بخوانید
عزت‌الله ضرغامی شخصاً در وارونه جلوه دادن حقایق و دروغ نشان دادن کشته شدن معترضان فعال بود. او در تیر ۸۸، فیلم کشته شدن ندا آقاسلطان را «ساختگی» خواند. او اظهار داشت: «آنها با استفاده از نرم‌افزارها و فناوری‌های نوین خواستند چهار تا کوچه ایران را پوشش دهند تا بگویند این تمام خیابان‌های ایران است.»
وی افزود: «تمام شبکه‌هایشان بسیج شدند و میز مخصوص ایران در رسانه‌های خود ایجاد کردند.» ضرغامی همچنین گفت: «یک به یک برخی تصاویر ساختگی مثل مرگ همان خانم (ندا آقاسلطان) را نمایش گذاشتند و بعد آقایی به نام آرش حجازی جوسازی کرد و اکنون نیز گم و گور شده و پیدایش نیست را به راه انداختند.»
اظهارات مادر قربانی
هاجر رستمی، مادر ندا آقاسلطان، در واکنش به سخنان ضرغامی گفت: «من می‌خواهم به ضرغامی که گفته‌اند ندا هنرپیشه بوده و به همین دلیل چشم‌هایش با چشم‌های باز از دنیا رفته است بگویم: ضرغامی یک لحظه، خودت را به جای من بگذار. این حرف ضرغامی روی من اثر بسیار بدی گذاشت.»
او ادامه داد: «ندا هنرپیشه نبوده، انسانی بوده؛ مثل همه جوان‌های دیگر. ضرغامی چشم‌های ندا باز ماند و باز می‌ماند تا لحظه‌ای که به نتیجه برسد، به اهدافش برسد. اگر چشم‌هایش بسته می‌ماند، شاید انقدر تاثیرگذار نبود، چشم‌های باز ندا دنیا را تکان داد، ملت ایران را تکان داد.»
سازمان صدا و سیما در توهین و تخریب اقلیت‌های قومی فعال است. این سازمان در برنامه‌های مختلف، اقوام ایرانی را تمسخر، توهین و تحقیر کرده است. برای نمونه، در بهمن ۱۳۹۲ پخش سریال «سرزمین کهن» خشم قوم بختیاری را برانگیخت. نماینده آنها در مجلس نیز به شدت از پخش این سریال از صدا و سیما انتقاد کرد.
در نمونه‌ای دیگر، در مهر ۱۳۹۳ توهین دو مجری تلویزیونی سبب اعتراض شدید مردم شیراز شد. عزت‌الله ضرغامی به عنوان رئیس صدا و سیما، در برابر اقدامات تحدیدی این سازمان نسبت به اقلیت‌های دینی و نقض حقوق اساسی آنها مسئول است.
سازمان صدا و سیما، به عنوان بازوی انحصاری تبلیغاتی نظام، نقش مهمی در تبلیغ، ترویج و انتشار ایدئولوژی حاکم دارد. در زمینه حق آزادی‌های دینی و مذهبی، سازمان صدا و سیما کاملاً در اختیار ایدئولوژی حاکم یعنی اسلام شیعه است. هر اعتقاد، دین، مذهب و مرام دیگری به جز شیعه، آن هم صرفاً با تفسیر و تعبیری که فقهای مورد تایید نظام ارائه می‌کنند، پذیرفتنی است. در چنین نهادی، هیچ تریبونی به مذاهب و ادیان دیگر برای تبلیغ یا حتی دفاع از خود داده نخواهد شد.
نقش صدا و سیما در ترویج ایدئولوژی حاکم و نقض حقوق دینی
در همین زمینه، آذر ۱۳۹۱، یوناتن بت‌کلیا، نماینده وقت جامعه آشوریان در مجلس ایران، از عملکرد صدا و سیما به دلیل «پخش برنامه‌های توهین‌آمیز علیه اقلیت‌های دینی کشور» انتقاد کرد.
در مهر همان سال، جمعی از فعالان مذهبی با نگارش نامه‌ای خطاب به خامنه‌ای، از برخورد سازمان صدا و سیما با مسلمانان اهل تسنن به شدت انتقاد کردند.
این نامه می‌گوید: «طی ۳۳ سال گذشته اجازه داده نشده است که حتی در یک برنامه و در یکی از مراکز صدا و سیما در استان‌های کشور، عقاید اهل سنت توسط علمای آنان ضبط و پخش شود.» در ادامه آمده است: «بالعکس در این مدت، به وفور کلیه مراکز رسانه ملی کشور در هتک حرمت و اهانت به مسلمات معتقدات اهل سنت از آزادی کامل و بی‌حد و حصر برخوردار بوده‌اند.»
سازمان صداوسیما یکی از نهادهای اصلی نظام برای ترویج و تبلیغ بهائی‌ستیزی و انتشار پروپاگاندای تبلیغاتی نظام علیه شهروندان بهائی است.
در گزارشی که جامعه جهانی بهائی در مهر ۱۳۹۰ در مورد ترویج بهائی‌ستیزی در رسانه‌های حکومتی در ایران منتشر کرد، بر نقش سازمان صداوسیما، به ویژه شبکه خبر و شبکه انگلیسی زبان پرس تی‌وی در تبلیغ بهائی‌ستیزی تاکید شده است.
به نوشته این گزارش، شبکه خبر از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۰ دست کم در ۴ مورد اقدام به پخش فیلم‌های مستند در تخریب آیین بهائی و ترویج بهائی‌ستیزی تولید و پخش کرده است.
سازمان صدا و سیمای همچنین سابقه طولانی در ترویج و تبلیغ روایت حکومتی از نقش زنان در جامعه دارد. عزت‌الله ضرغامی، به عنوان رئیس اسبق این سازمان، در مقابل این رویکرد مسئول است. شبکه‌های تلویزیونی صدا و سیما بارها در برنامه‌های مختلف، اقدام به ترویج، عادی‌سازی و تبلیغ فرهنگ خشونت علیه زنان کرده‌اند. تصویر زن ایرانی در این برنامه‌ها و سریال‌ها، همان تصویری است که حکومت می‌خواهد: سنتی، خانه‌دار و وابسته.
محدودیت‌های اینترنتی و اعترافات اجباری: نقش عزت‌الله ضرغامی
برای نمونه، در خرداد ۱۳۹۰، یک برنامه گفتگو محور با دعوت از خانواده‌ای متشکل از یک شوهر با ۳ همسر، اقدام به تبلیغ و ترویج چندهمسری کرد.
این مرد در قسمتی از گفتگوی خود دلیل ۳ بار ازدواجش را «سرگرمی، تنوع و خوش‌گذرانی» اعلام کرده و از رضایت همسرانش سخن می‌گوید.
عزت‌الله ضرغامی که پیشتر درگیری لفظی وی با رئیس جمهور وقت، حسن روحانی، در بهمن ۱۳۹۷ به دلیل اختلاف نظر و ناکافی دانستن محدودیت‌های موجود در فیلترینگ و حجاب منجر به حذف غیررسمی وی از این شورا شده بود، در بهمن ۱۴۰۳ در مصاحبه‌ای از دخالت خود جهت اعمال محدودیت‌های بیشتر بر فضای مجازی به بهانه مسئله حجاب سخن گفته است.
سازمان صداوسیما به شکلی گسترده در اخذ، ضبط و پخش «اعترافات اجباری» از زندانیان و متهمان در ایران، با نهادهای امنیتی، اطلاعاتی و قضایی همکاری داشته است.
این اقدامات مصداق کامل نقض حقوق اساسی و انسانی افراد محسوب می‌شود. عزت‌الله ضرغامی به عنوان رئیس اسبق آن، در برابر این اقدامات مسئول است.
صدا و سیمای ملایان در تابستان ۱۳۸۸، در اقدامی به شدت ضد حقوق بشری، اقدام به پخش گسترده «اعترافات اجباری» بسیاری از بازداشت‌شدگان اعتراضات آن سال و همچنین دادگاه‌های نمایشی آنان کرد.
در این روند، شماری از روزنامه‌نگاران و فعالان سیاسی از جمله محمدعلی ابطحی، محمد عطریانفر، مازیار بهاری، تحت فشار و شکنجه مجبور شدند در برابر دوربین‌های تلویزیونی صدا و سیما به نقش خود در اعتراضات اعتراف کرده و ابراز ندامت و پشیمانی کنند.
بر اساس گزارش‌های منتشر شده از سوی سازمان‌های حقوق بشری ایرانی در مرداد ۱۳۸۹، صدا و سیمای تحت مدیریت ضرغامی در سال ۱۳۸۸ همکاری نزدیکی با دستگاه‌های امنیتی-اطلاعاتی و قوه قضاییه در اخذ، ضبط و پخش «اعترافات اجباری» و دادگاه‌های فرمایشی و نمایشی داشته است.
پخش اعترافات اجباری از صداوسیما
مازیار بهاری، روزنامه‌نگار، که در جریان پوشش اخبار اعتراضات در خرداد ۸۸ در تهران بازداشت شد و سپس فیلم «اعترافات اجباری» او در تابستان همان سال از صدا و سیما پخش شد، درباره نقش صدا و سیما و همکاری آن با نهادهای اطلاعاتی و امنیتی می‌گوید: «در زندان سه تیم خبرنگاری آمدند. یکی پرس تی وی، یکی صدا و سیما و خبرگزاری فارس…. بازجو گفت یک مقداری از فیلم اعترافات را می‌دهیم برنامه هشت و نیم استفاده کند.»
او افزود: «در جریان اعترافات افراد تیم صداوسیما با بازجوها صحبت می‌کردند…. کاملا با هم هماهنگ بودند مثلا بازجو به آنها کاغذ می‌داد و می‌گفت مثلا این را هم بپرسید.» به گفته این روزنامه‌نگار، «صداوسیما نه فقط گزارش‌دهنده بلکه بخشی از پروژه اعتراف‌گیری از زندانیان سیاسی برای مقاصد سیاسی به شمار می‌رفت.»
یکی از زندانیانی که در دادگاه نمایشی که فیلم آن ۱۰ مرداد ۸۸ از صدا و سیما پخش شد حضور داشته، در مورد نقش صدا و سیما در این دادگاه گفته است: «ماجرای اعتراف‌گیری که صداوسیما آن را پخش کرد کاملاً تمرین شده بود.» او اضافه کرد: «افرادی که اعترافات آنها پخش شد جدا از بقیه زودتر به یکی از سالن‌های کناری برده شدند و هماهنگی‌های لازم با آنها به عمل آمد و برخلاف آنچه در دادگاه نمایش داده شد همه صحنه اعترافات از قبل برنامه‌ریزی شده بود.»
وی اظهار داشت: «پیش از جلسه دیدم که آقای …. یکی از افرادی که مجبور به اعتراف شد متنی را به همراه معاون دادستان تمرین می‌کرد.»
همکاری صداوسیما با وزارت اطلاعات
عبدالله مومنی از جمله افراد حاضر در دادگاه، بعدتر در مورد فشارها و شکنجه‌های اعمال شده بر او برای اخذ «اعترافات اجباری» به «هتاکی و فحاشی، ضرب و جرح شدید، اقدام به خفه کردن تا حد بیهوشی، نگه داشتن سر زندانی در کاسه توالت، حبس در سلول انفرادی به مدت ۸۶ روز، تهدید مکرر به اعدام، تهدید به آزار و اذیت جنسی و وادار شدن توسط بازجویان به تمرین برای اعترافات ساختگی» اشاره کرده بود.
همکاری صدا و سیما با نهادهای اطلاعاتی-امنیتی تنها معطوف به روز دادگاه فرمایشی نبوده و در جریان پروسه بازجویی و اخذ «اعترافات اجباری» نیز ادامه داشته است.
ضرغامی خود بعدها در بهمن ۱۳۹۶، با تایید همکاری سازمان صدا و سیما با نهادهای امنیتی در جریان اعتراضات سال ۸۸ در زمینه پخش دادگاه‌های فرمایشی و «اعترافات اجباری» از تلویزیون گفت: «همه اینها بر اساس مصوبات امنیتی کشور است. برخی ممکن است مصوبه خاص شورای امنیت را داشته باشند، برخی دیگر به این شکل است که دبیرخانه بر اساس مصوبات شورای عالی امنیت، تصمیمات و رویه‌هایی را دنبال و بر اساس آن عمل می‌کند.» به گفته او، «پخش فیلم‌های اعترافات اجباری با ابلاغ شورای عالی امنیت ملی بوده است.»
در نمونه دیگری، سازمان صدا و سیما در مرداد ۱۳۹۱، در همکاری بسیار نزدیک با وزارت اطلاعات، اقدام به پخش مستندی از اعترافات مازیار ابراهیمی و دیگر متهمان ترور دانشمندان هسته‌ای کرد. ابراهیمی ۵ ماه پیش از آن از سوی وزارت اطلاعات به اتهام مشارکت در ترور دانشمندان هسته‌ای بازداشت و پس از ۵ ماه شکنجه مجبور به «اعتراف اجباری» در برابر دوربین صداوسیما شد. او ۲ سال بعد پس از اثبات بی‌گناهی‌اش آزاد می‌شود و به آلمان می‌رود. ابراهیمی خود در گفتگوهای مختلفی که با رسانه‌ها داشته، بر نقش سازمان صداوسیما و کارکنان آن در روند اخذ و پخش «اعترافات اجباری» خود تاکید کرده است.
سوابق نقض حقوق بشر عزت‌الله ضرغامی:
۱۳۶۱ – ۱۳۶۵: عضویت در سپاه پاسداران
۱۳۶۵ – ۱۳۷۱: مشاور طرح و برنامه شورای عالی انقلاب فرهنگی
۱۳۷۱ – ۱۳۷۶: مشاور عالی و معاون مجلس وزیر فرهنگ و ارشاد
۱۳۷۶ – ۱۳۷۹: معاون امور مجلس وزارت دفاع
رئیس کارخانجات صنعتی حسن باقری سپاه
۱۳۷۹ – ۱۳۸۳: معاون امور مجلس و استان‌های صدا و سیما
خرداد ۱۳۸۳ – آبان ۱۳۹۳: رئیس صدا و سیما
آبان ۱۳۹۳ – آبان ۱۴۰۰: عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی
از آبان ۱۳۹۳ عضو شورای‌عالی فضای مجازی
از ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی
برخی از قربانیان نقض حقوق عزت‌الله ضرغامی:
عبدالله مومنی، مازیار بهاری، محمدعلی ابطحی، ندا آقا سلطان، محمد عطریانفر، مازیار ابراهیمی.
اتحادیه اروپا ضرغامی را به دلیل همین نقش از فروردین ۱۳۹۱ در لیست تحریم‌های حقوق بشری خود قرار داده است. او همچنین از بهمن ۹۱ از سوی ایالات متحده آمریکا نیز به دلیل مشارکت مستقیم در «پخش اعترافات اجباری» در لیست تحریم‌های حقوق بشری قرار گرفته است.
منابع
- دادگستر
- ویکی‌پدیا
