سیدحسین مرتضوی‌زنجانی یکی از مقامات قضایی رژیم ایران است که سوابق طولانی در زندان‌های اوین و گوهردشت دارد. نام سیدحسین مرتضوی‌زنجانی با سرکوب، شکنجه و اعدام زندانیان در دهه ۶۰ و ۷۰ گره خورده است. او با وجود انکار نقش خود در این جنایات، اما شواهد و اظهارات قربانیان و همچنین احکام دادگاه‌ها، خلاف این ادعاها را ثابت می‌کند و نشان می‌دهد که او یکی از مهره‌های اصلی در سیستم قضایی و زندان‌های آن دوره بوده است.
سوابق سرکوب سیدحسین مرتضوی‌زنجانی در نظام قضایی
رئیس زندان رجایی‌شهر (گوهردشت) کرج از سال ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۵
رئیس زندان اوین از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۷
بیشتر بخوانید
کارنامه سیاه هدایت فرزادی در زندان‌های ایران
دوره‌ای ریاست هر دو زندان اوین و رجایی‌شهر را برعهده داشت.
شاغل در دوره‌ای در حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی
معاونت پیشین فرهنگی اجتماعی شهرداری تهران
اظهارات بحث‌برانگیز سیدحسین مرتضوی‌زنجانی درباره اعدام‌های سال ۶۷
در آخرین روزهای اردیبهشت ۱۴۰۲، سیدحسین مرتضوی‌زنجانی، رئیس اسبق زندان اوین، در یک جلسه کلاب‌هاوس به اعدام‌های سال ۱۳۶۷ پرداخت.
او در این اظهارات فاش کرد که پیش از اجرای اعدام‌ها، از طریق ابراهیم رئیسی، معاون وقت دادستان تهران، از حکم خمینی مطلع بوده است.
این مقام پیشین قضایی، انتقال اجساد زندانیان سیاسی اعدام‌شده با کامیون و دفن دسته‌جمعی آنها در گورستان خاوران را نیز تأیید کرد.
او در بخش دیگری از اظهارات خود مدعی شد که در زمان اعدام‌ها نقشی نداشته است. سیدحسین مرتضوی‌زنجانی گفت که تنها در زندان حضور داشته و جلسات در دفتر او تشکیل می‌شده است. او حتی ادعا کرد که در زمان اعدام‌ها از ریاست زندان اوین استعفا داده بود.
این ادعاها با شهادت‌های متعدد در تضاد است. در حکم دادگاه حمید نوری در سوئد، نام سیدحسین مرتضوی‌زنجانی به عنوان یکی از عاملان اصلی این کشتار مطرح شده است.
دادگاه منطقه‌ای استکهلم حمید نوری را به دلیل مشارکت در کشتار تابستان ۱۳۶۷، به حبس ابد محکوم کرده است. این مسئله به نقل از یکی از شاهدین نجات‌یافته به نام جعفر یعقوبی، در حکم دادگاه قید شده است.
روایت زندانیان سیاسی از عملکرد سیدحسین مرتضوی‌زنجانی
مهدی اصلانی، یکی از زندانیان سیاسی پیشین، می‌گوید سیدحسین مرتضوی‌زنجانی کار خود را از بخش فرهنگی زندان اوین آغاز کرد. اصلانی این اقدام را بخشی از سیاست «تواب‌سازی» و گرفتن اعترافات اجباری از زندانیان می‌داند.
او سیدحسین مرتضوی‌زنجانی را به عنوان مدیری معرفی می‌کند که تمام زندگی‌اش «ستایش و تقدس مرگ» بوده است.
اصلانی همچنین از نقش سیدحسین مرتضوی‌زنجانی در سرکوب دسته‌جمعی زندانیان سیاسی در زندان رجایی‌شهر در سال‌های ۱۳۶۵ و ۱۳۶۶ سخن می‌گوید. او تأکید می‌کند که شخص سیدحسین مرتضوی‌زنجانی با لباس روحانیت در زندان حضور یافته و از زندانیان بازجویی می‌کرده است.
علاوه بر این، زندانی سیاسی دیگری که بین سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ در زندان‌های قزلحصار، اوین و رجایی‌شهر بوده، به بیان جزئیات بیشتری از سیاست‌های سرکوبگرانه او می‌پردازد.
او می‌نویسد که در سال ۶۴، پس از تحولاتی که تحت عنوان «اصلاحات» در زندان‌ها صورت گرفت، سیدحسین مرتضوی‌زنجانی به عنوان رئیس زندان گوهردشت منصوب شد.
به گفته این زندانی، مرتضوی در پاسخ به درخواست‌های اولیه زندانیان که برای مدت طولانی در سلول انفرادی بودند، حقوق آنها را به طور کامل نفی کرد.
او به زندانیان گفت که آنها به عنوان «منافق» هیچ حق و حقوقی ندارند و این مسئولین زندان هستند که تشخیص می‌دهند زندانی در کجا و چگونه زندگی کند.
این زندانی سیاسی در ادامه به تهدیدهای شدید مرتضوی اشاره می‌کند. او نقل می‌کند که سیدحسین مرتضوی‌زنجانی به زندانیان مجاهد گفته بود که در صورت حمله آمریکا به حکومت ایران، ابتدا آنها را خواهند کشت و سپس به جبهه‌های جنگ خواهند رفت.
از انکار کلامی تا شکنجه عملی
این نوع تهدیدها نشان‌دهنده عمق خصومت و نگاه ایدئولوژیک حاکم بر زندان‌ها در آن دوران است. علاوه بر این، در تابستان ۱۳۶۶، حمله پاسداران تحت امر سیدحسین مرتضوی‌زنجانی به بندهای مختلف زندان گوهردشت به بهانه ورزش دسته‌جمعی صورت گرفت که منجر به ضرب و شتم شدید زندانیان شد. در این حملات، زندانیان مضروب به «اتاق گاز» منتقل شدند و آسیب‌های جانی بسیاری به آنها وارد شد.
در این دوره بود که محمد خدابنده‌لو بر اثر ضربه کابل یک چشم خود را از دست داد و تعداد زیادی از زندانیان با دست و پای شکسته و دندان‌های آسیب‌دیده مواجه شدند.
تقی رحمانی، زندانی سیاسی دیگری در زندان اوین، دوران ریاست سیدحسین مرتضوی‌زنجانی را به شدت «سخت‌تر از دوره‌های قبلی» توصیف می‌کند.
او می‌گوید که رفتار سیدحسین مرتضوی‌زنجانی با بازداشتی‌ها بسیار خشن بود و زندانبانان تحت امر او به شدت زندانیان را کتک می‌زدند.
این شواهد و شهادت‌ها، ادعای سیدحسین مرتضوی‌زنجانی مبنی بر بی‌اطلاعی یا بی‌نقش بودن در کشتارها را به شدت زیر سوال می‌برد و نشان می‌دهد که او نه تنها در جریان وقایع بوده، بلکه خود نیز در سرکوب و شکنجه زندانیان نقش فعالی داشته است.
این روایت‌ها از زندانیان سیاسی، تصویر کاملی از نقش مخرب سیدحسین مرتضوی‌زنجانی در زندان‌های اوین و گوهردشت ارائه می‌دهد.
او به عنوان یک مقام قضایی، مسئولیت مستقیم در نقض حقوق اساسی زندانیان و اعمال خشونت سیستماتیک علیه آنها داشته است.
ادعاهای او مبنی بر استعفا در زمان اعدام‌ها نیز با شواهد و شهادت‌های زندانیان و حکم دادگاه سوئد در تضاد است و به نظر می‌رسد تلاشی برای فرار از مسئولیت جنایات انجام شده باشد.
نام سیدحسین مرتضوی‌زنجانی به عنوان یکی از عاملان اصلی سرکوب و نقض حقوق بشر در تاریخ قضایی حکومت ملایان به ثبت رسیده است.
قربانیان جنایات و سرکوب سیدحسین مرتضوی‌زنجانی
اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران
اعدام‌شدگان دهه ۷۰
زندانیان سیاسی دهه ۷۰
زندانیان سیاسی زندان اوین
زندانیان سیاسی زندان رجایی‌شهر
زندانیان سیاسی تابستان ۶۷
منابع
- دادگستر
- ایران وایر
- رادیوزمانه
