سرتیپ پاسدار مرتضی طلایی، یکی از فرماندهان ارشد نیروی انتظامی، به دلیل نقش مهمش در نقض گسترده حقوق بشر شناخته می‌شود. او به ویژه در مقام فرمانده انتظامی تهران، در سرکوب اعتراضات دانشجویی، تضییع حقوق زنان و نقض آزادی‌های فردی نقش مستقیم داشته است.
مرگ زیر شکنجه: قتل زهرا کاظمی در دوران مرتضی طلایی
مرتضی طلایی، در مقام فرمانده انتظامی تهران در فاصله سال‌های ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۵، مسئول نقض حقوق شهروندان این شهر است.
قتل زهرا کاظمی، روزنامه‌نگار ایرانی-کانادایی، در زندان اوین در دوران فرماندهی مرتضی طلایی رخ داد.
بیشتر بخوانید
خضر کاک درویشی از سرکوبگران مردم پیرانشهر
زهرا کاظمی، دوم تیر ۱۳۸۲ در حال عکاسی از مقابل زندان اوین بازداشت شد. دادستانی تهران او را به سرعت به جاسوسی متهم کرد.
تنها ۴ روز بعد، او در حالت بیهوشی به بیمارستان بقیةالله منتقل شد. وی سرانجام در تاریخ ۱۸ تیر همان ماه جان خود را از دست داد.
بر اساس گزارش هیئت ویژه‌ای که توسط رئیس‌جمهور وقت تشکیل شد، علت مرگ خانم کاظمی «شکستگی جمجمه، خونریزی مغزی و عوارض آن» اعلام شد.
این آسیب‌ها در اثر «اصابت جسم سخت به سر» یا «برخورد سر به جسم سخت» بوده است. شهرام اعظم، پزشکی که برای اولین بار زهرا کاظمی را معاینه کرد، شهادت داد که او «مورد شکنجه و تجاوز قرار گرفته بود.»
طبق گزارش هیئت ویژه، پس از بازجویی زهرا کاظمی، دادستانی او را به اطلاعات نیروی انتظامی تحویل داد. این گزارش می‌افزاید که وقتی بازجویان اطلاعات انتظامی خانم کاظمی را تحویل گرفتند، وضعیت او به قدری وخیم بوده که «پس از ۱۰ دقیقه از بند» خارج شدند.
با وجود این، به گفته علی یونسی، وزیر وقت اطلاعات، سعید مرتضوی، دادستان وقت تهران، پرونده را از وزارت اطلاعات گرفت.
او این پرونده را پس از افشای قتل، در اختیار نیروی انتظامی قرار داد. یونسی در اسفند ۱۳۹۶ گفت: «سعید مرتضوی برای رفع اتهام از خودش، پرونده را از وزارت اطلاعات گرفته و به نیروی انتظامی داد.»
پرونده زهرا کاظمی در نهایت در مرحله تجدید نظر بی‌نتیجه ماند. با وجود معرفی فردی از پرسنل وزارت اطلاعات به عنوان عامل قتل، پرونده به دلیل «فقدان مدارک» مختومه شد. نتایج تحقیقات پلیس نیز هرگز منتشر نشد.
محدودیت‌های اجتماعی و آزادی‌های فردی
مرتضی طلایی در جایگاه فرمانده انتظامی تهران، در نقض حقوق اجتماعی و حق آزادی شهروندان این شهر مشارکت داشته است.
ماموران تحت فرماندهی مرتضی طلایی در موارد بسیاری به سرکوب آزادی‌های اجتماعی یا نقض حق آزادی شهروندان پرداختند.
طرح جمع‌آوری دیش‌های ماهواره‌ای در دوران فرماندهی مرتضی طلایی آغاز شد. در پی این طرح، نیروهای پلیس به پشت‌بام منازل مسکونی وارد می‌شدند.
آن‌ها بدون اجازه، اقدام به جمع‌آوری و تخریب دیش‌های ماهواره‌ای شهروندان می‌کردند. در برخی موارد، حتی با شهروندان درگیر می‌شدند.
برای مثال، ایرنا در شهریور ۱۳۸۵ گزارش داد که در منطقه نازی‌آباد تهران، بیش از ۴۰۰ آنتن ماهواره‌ای جمع‌آوری و تخریب شده است.
در برخی موارد، ماموران مسلح پلیس به‌طور غیرقانونی وارد خانه‌ها می‌شدند و گیرنده ماهواره را ضبط می‌کردند.
مرتضی طلایی همچنین مسئول آزار و اذیت مهمانان مراسم سالگرد داریوش و پروانه فروهر است.
در آذر ۱۳۸۱، ماموران پلیس اطراف منزل آن‌ها تجمع کرده و مهمانان را آزار دادند. آن‌ها تعدادی از شرکت‌کنندگان را صرفاً به دلیل حضور در مراسم بازداشت کردند.
مرتضی طلایی همان زمان با تأیید بازداشت ۳۰ نفر از شرکت‌کنندگان، گفت: «در پی فراخوان ضدانقلاب، عده‌ای معدود در اطراف محل مراسم سالگرد مرحوم فروهر و همسرش جمع شدند. آن‌ها قصد برهم زدن مراسم را داشتند. مأموران نیروی انتظامی برای آرام کردن وضعیت، بیش از ۳۰ نفر را دستگیر کردند.»
سرکوب اعتراضات دانشجویی و مدنی
مرتضی طلایی در مقام فرمانده انتظامی تهران، در سرکوب حق اعتراض شهروندان نیز مشارکت مستقیم داشته است.
ماموران تحت فرماندهی مرتضی طلایی به‌ویژه در جریان اعتراضات دانشجویی خرداد و تیر ۱۳۸۲ در تهران، نقش اصلی را در سرکوب دانشجویان معترض بر عهده داشتند.
این اعتراضات از ۲۰ خرداد آغاز شد و تا ۲۰ تیر ادامه داشت. حضور نیروهای پلیس در کوی دانشگاه تهران و سرکوب دانشجویان، در نشریه رسمی پلیس نیز تأیید شده است.
بر اساس مقاله‌ای که فصلنامه رسمی ویژه پلیس در پاییز ۱۳۹۳ منتشر کرده، پلیس تهران به فرماندهی مرتضی طلایی به سرکوب دانشجویان پرداخته است.
به عنوان نمونه، در این مقاله به نقل از مرتضی طلایی آمده که در شب اول اعتراضات (۲۰ خرداد ۱۳۸۲)، پلیس از پشت به دانشجویان حمله کرده است. با سرکوب آن‌ها، ۷۰ تا ۸۰ نفر بازداشت شدند.
در این مقاله همچنین به نقل از عزیزالله رجب‌زاده، فرمانده وقت پلیس ضربت تهران، صراحتاً گفته شده است که نیروهای یگان ویژه پلیس تهران در شب اول اعتراضات به دانشجویان حمله کردند. آن‌ها معترضان را با ضرب‌وشتم به عقب و به داخل کوی دانشگاه بازگرداندند.
ضبط و توقیف خودروها به دلیل بوق زدن رانندگان، از دیگر اقدامات پلیس برای سرکوب این اعتراضات بود.
مرتضی طلایی خود همان زمان، سرکوب و بازداشت معترضان را تأیید کرد. برای مثال، مرتضی طلایی شش روز پس از آغاز اعتراضات، از بازداشت ۳۰ نفر از معترضان در پارک لاله توسط ماموران پلیس خبر داد.
در خرداد ۱۳۸۵، پلیس تهران ۸ دانشجو را به دلیل تجمع در مقابل کوی دانشگاه بازداشت کرد.
مرتضی طلایی با تأیید بازداشت این افراد، آن‌ها را «دانشجو‌نماهایی» خواند که «موجب سلب آسایش شهروندان و مخل نظم و امنیت عمومی شده بودند.»
مبارزه با آزادی پوشش و آغاز گشت ارشاد
نقض حقوق اجتماعی زنان، به بهانه مبارزه با «بدحجابی» و «بی‌حجابی»، یکی دیگر از اقدامات ناقض حقوق بشر پلیس تهران در دوران فرماندهی مرتضی طلایی است.
فعالیت گشت‌های ارشاد نیروی انتظامی در دوران فرماندهی مرتضی طلایی آغاز شد. این گشت‌ها با آنچه که «بدپوششی» زنان نامیده می‌شد مبارزه می‌کردند. آن‌ها به این بهانه، حقوق زنان را به شدت نقض می‌کردند.
در همین زمینه، مرتضی طلایی در خرداد ۱۳۸۳، با اشاره به آغاز طرح گشت ارشاد پلیس، از برخورد با «مظاهر بدحجابی» خبر داد.
او گفت: «پلیس در آینده‌ای نزدیک با مظاهر بدحجابی در سطح شهر تهران برخورد می‌کند.»
مرتضی طلایی در اردیبهشت ۱۳۸۵، در جریان آغاز گسترده فعالیت گشت ارشاد، هدف از اجرای این طرح را «افزایش سلامت و ارتقای امنیت اجتماعی» خواند.
به گفته او، «در این طرح، ۵۰ خودرو بنز پلیس و ۱۰۰ مامور زن و مرد در سطح تهران با زنانی که از شلوارک استفاده می‌کنند، پاهایشان برهنه است، بدون روسری هستند، یا مانتوهای کوتاه و چسبان می‌پوشند، برخورد می‌کنند.»
مرتضی طلایی همچنین به مدیران آژانس‌های تاکسی‌سرویس هشدار داد. او گفت در صورتی که مسافر با پوشش نامناسب داخل خودرو باشد، با مدیر آژانس برخورد خواهد شد.
سوابق سرکوب و نقض حقوق بشر پاسدار مرتضی طلایی
فرمانده بسیج منطقه ۳ اصفهان
فرمانده سپاه پاسداران شهرستان خوانسار
فرمانده سپاه پاسداران شهرستان برخوار
فرمانده سپاه پاسداران شهرستان میمه
فرمانده سپاه پاسداران شهرستان کاشان
۱۳۷۰ – ۱۳۷۶: فرمانده انتظامی شهرستان اصفهان
۱۳۷۶ – ۱۳۸۰: فرمانده انتظامی استان مازندران
۱۳۸۰ – مهر ۱۳۸۵: فرمانده انتظامی شهر تهران
۱۳۸۶ – ۱۳۹۶: نماینده دور سوم و چهارم شورای شهر تهران
قربانیان جنایات و نقض حقوق مرتضی طلایی و تحریم وی
زهرا کاظمی
زنان ساکن شهر تهران
دانشجویان ساکن کوی دانشگاه تهران در خرداد و تیر ۱۳۸۲
دولت کانادا در آذر ۱۴۰۱، چند فرمانده و نهاد نظامی ایران از جمله مرتضی طلایی را تحریم کرد. این تحریم‌ها به دلیل «نقض فاحش و سیستماتیک حقوق بشر» و اقداماتی که «صلح و امنیت بین‌المللی را به خطر می‌اندازند» صورت گرفت.
منابع
- دادگستر
- عبدی مدیا
