حمید محمدی، رئیس پیشین زندانهای قزلحصار کرج و زندان اوین، نقش گستردهای در سرکوب زندانیان و نقض حقوق بشر شهروندان در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ و پس از آن داشته است.
او مسئول اجرای بسیاری از سیاستهای سرکوبگرایانه در این زندانها بوده و در موارد متعددی بر نقض حقوق انسانی نظارت داشته است.
پروندهسازی توسط نهادهای امنیتی و قضایی در زندان اوین از جمله مشکلاتی است که بسیاری از زندانیان با آن مواجهاند. در یکی از این موارد، مجید اسدی، زندانی سیاسی محبوس در زندان اوین، به اتهام “تبلیغ علیه نظام” در شعبه ۲۹ دادگاه انقلاب محاکمه و در ۱۸ بهمن ۱۳۹۹ به یک سال حبس تعزیری محکوم شد.
علاوه بر او، محمد ابوالحسنی و رضا مهرگان، دو فعال مدنی دیگر، در ۱۰ آذر ۱۳۹۹ برای تفهیم اتهام در پروندهای جدید به شعبه ۲ بازپرسی اوین اعزام شدند. این پرونده در پی برگزاری مراسم چهلم جانباختگان اعتراضات سراسری آبان ۱۳۹۸ برای آنان گشوده شد.
در ۱۱ اسفند ۱۳۹۹، هشت زن زندانی سیاسی و عقیدتی در بند زنان زندان اوین طی نامهای سرگشاده به موارد متعددی از نقض حقوق خود و دیگر زندانیان اشاره کردند.
آنها از شرایط نامناسب بهداشتی و فقدان امکانات درمانی انتقاد کرده و نسبت به سلامت خود و سایر زندانیان هشدار دادند. این شرایط در دوران مدیریت حمید محمدی تشدید شده و مشکلات زندانیان بیشتر شده است.
در ۱۵ فروردین ۱۴۰۰، تست کرونای بکتاش آبتین، از اعضای زندانی کانون نویسندگان حکومت ایران، مثبت اعلام شد و او در بهداری زندان اوین بستری شد. با این حال، خدمات درمانی کافی دریافت نکرد و شرایط جسمی او رو به وخامت گذاشت.
فشار بر زندانیان در زندان اوین
در ۲ خرداد ۱۴۰۰، گزارشهایی منتشر شد که نشان میداد ابوالفضل غسالی، شهروند تهرانی، نهمین ماه محکومیت خود را در زندان اوین سپری میکند. او در دوران حبس به دلیل تغذیه نامناسب و شرایط غیربهداشتی زندان دچار مشکلات قلبی و ریوی شده و باوجود شرایط وخیم، از اعزام به مرخصی محروم مانده است.
در ۳ خرداد ۱۴۰۰، مژگان کاوسی، زندانی سیاسی در زندان اوین، از ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۰ دست به اعتصاب غذا زد. او در اعتراض به برخورد سلیقهای مسئولان زندان نسبت به بخشنامه اعزام به مرخصی زندانیان در دوران شیوع کرونا این اقدام را انجام داد.
در مدت اعتصاب، وزن او کاهش یافت و فشارخونش افت کرد. او به بیماریهای گوارشی و قلبی مبتلاست و این اعتصاب غذا وضعیت سلامتیاش را بحرانیتر کرد.
در ۱۲ خرداد ۱۴۰۰، تست کرونای ناهید فتحعلیان، معلم بازنشسته زندانی، مثبت اعلام شد. این مسئله علاوه بر به خطر انداختن سلامت او، دیگر زندانیان بند زنان زندان اوین را نیز در معرض ابتلا به کرونا قرار داد.
اما هیچ اقدام پیشگیرانهای از سوی مسئولان زندان برای قرنطینه کردن زندانیان بیمار انجام نشد. این بیتوجهی در دوران مدیریت حمید محمدی افزایش یافته و زندانیان بارها نسبت به آن اعتراض کردهاند.
در ۲۲ خرداد ۱۴۰۰، عبدالرسول مرتضوی، زندانی سیاسی، با پروندهای جدید مواجه شد و شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران او را به دو سال حبس محکوم کرد.
او همچنین از حق تماس تلفنی محروم شد و در ۳۱ فروردین ۱۴۰۰ به بهانه تحویل پای مصنوعی به قرنطینه منتقل شد.
زندانیان سیاسی محروم از رسیدگی درمانی
در ۲۱ تیر ۱۴۰۰، تست کرونای زینب همرنگ سیدبگلو، معلم بازنشسته، و سپیده کاشانی، فعال محیط زیست زندانی، مثبت اعلام شد.
علائم کرونا در میان سایر زندانیان زن در بند زنان اوین نیز مشاهده شد. بیتوجهی مسئولان به وضعیت سلامت زندانیان، نگرانیها را درباره شیوع گسترده این ویروس افزایش داد.
در ۲۶ تیر ۱۴۰۰، راحله احمدی، فعال مدنی زندانی، که قبلاً با مخالفت مسئولان برای تمدید مرخصی درمانی مواجه شده بود، به زندان بازگشت.
او پس از دریافت خبر فوت مادرش و رد درخواست مرخصی برای شرکت در مراسم خاکسپاری، دچار شوک عصبی شد و بیماری دیسک کمرش تشدید شد.
باوجود پیگیریهای مداوم خانواده، حتی پس از ارائه گواهی فوت نیز با مرخصی او موافقت نشد.
در ۳۰ فروردین ۱۴۰۰، کیوان صمیمی، روزنامهنگار و سردبیر نشریه “حکومت ایران فردا”، به دادسرای اوین احضار شد. او از پوشیدن لباس زندان امتناع کرد و از حضور در دادسرا خودداری نمود.
در دوران مدیریت حمید محمدی، زندانیان سیاسی بسیاری با چنین احضارها و فشارهای مضاعف مواجه شدند.
در شهریور ۱۴۰۰، انتشار تصاویر دوربینهای نظارتی زندان اوین واکنشهای گستردهای در پی داشت. در این تصاویر، مأموران زندان زندانیان را مورد ضرب و شتم قرار داده و حتی آنها را عریان کردند.
همچنین، صحنههایی از خودکشی و خودزنی زندانیان منتشر شد که به دلیل شرایط سخت زندان رخ داده بود.
وضعیت زندانیان در زندان اوین در بهار و تابستان ۱۴۰۰
۳۰ تیر ۱۴۰۰: با توجه به شیوع وسیع ویروس کرونا در بند زنان زندان اوین، ابتلای ناهید تقوی، شهروند دوتابعیتی ایرانی-آلمانی (۶۶ ساله و دارای بیماری زمینهای فشار خون) و مریم سامقانی، زندانی سیاسی، به این بیماری تأیید شد. هر دو نفر پیشتر به همراه تعدادی دیگر از زندانیان دارای علائم، به بخش قرنطینه انتقال یافته بودند. پیش از این نیز خانم سامقانی به دلیل افت فشار، بیهوش و به بهداری زندان اعزام شده بود. با وجود وضعیت نامساعد و پرخطر این دو زندانی، تاکنون مسئولین زندان اقدام به اعطای مرخصی درمانی به آنها نکردهاند.
۲ مرداد ۱۴۰۰: در ادامه شیوع گسترده کرونا در بند زنان اوین، گیتی پورفاضل، وکیل بازنشسته دادگستری و زندانی سیاسی، نیز به این ویروس مبتلا شد. تست کرونای خانم پورفاضل به دنبال مشاهده علائم شدید در میان گروهی از زندانیان و انجام آزمایش، مثبت اعلام شد و او به قرنطینه منتقل گردید. خانم پورفاضل در حال حاضر از ضعف شدید جسمی رنج میبرد.
۱۰ مرداد ۱۴۰۰: نیلوفر بیانی، فعال محیط زیست که در زندان اوین محبوس است، در پی شیوع وسیع کرونا در بند زنان، به این بیماری مبتلا و تست کرونای وی مثبت اعلام شد. او بلافاصله به قرنطینه انتقال یافت.
گسترش شیوع کرونا و وضعیت سلامت زندانیان
۲۰ مرداد ۱۴۰۰: حمیده (رویا) ایزدپناه، زندانی سیاسی، روز شنبه ۱۶ مردادماه به مرخصی استعلاجی از زندان اوین اعزام شد. تست کرونای وی نیز طی هفتههای پیشین و پس از ظهور علائم شدید، مثبت اعلام شده بود. یک منبع نزدیک به خانواده او گزارش داد که مسئولین زندان، علیرغم وخامت حال جسمی وی، نتیجه تست کرونای او را چندین بار منفی اعلام کرده و وی را در قرنطینه نگه داشتند. تنها پس از وخیمتر شدن علائم، اعتراض شدید زندانی و اعتراف مسئولان به “اشتباه”، نتیجه آزمایش مثبت اعلام شد.
۱۱ مرداد ۱۴۰۰: گیتی ذوالفقاری، زندانی سیاسی محبوس در اوین، پس از ابتلای به کرونا، به مرخصی درمانی اعزام شد. این در حالی است که پیش از ابتلای وی به بیماری، با مرخصی و یا آزادی مشروط او، با وجود گذراندن بیش از یکسوم دوران محکومیت، مخالفت شده بود.
۱۴ خرداد ۱۴۰۰: خانواده عماد شرقی، شهروند دوتابعیتی ایرانی-آمریکایی، اعلام کردند که او در سال جاری تنها دو تماس تلفنی کوتاه داشته و گاه تا ماهها از وضعیت وی بیاطلاع میمانند. همسر آقای شرقی در تاریخهای ۲ خرداد و ۸ اردیبهشت تحت نظارت نیروهای امنیتی موفق به تماس با وی شده است. خانواده آقای شرقی به دلیل بیماریهای فشار خون بالا و کلسترول، وی را در معرض خطر ابتلا به کرونا میدانند و گزارش کردهاند که او تاکنون واکسن دریافت نکرده است.
وضعیت عدم رسیدگی پزشکی:
۴ مرداد ۱۴۰۰: نرگس ادیب، زندانی سیاسی که از مشکلات متعدد تنفسی، برونشیت، آسم و درد مفاصل رنج میبرد، بدون دریافت رسیدگی پزشکی مناسب دوران محکومیت خود را در بند زنان اوین سپری میکند. اگرچه او در تیرماه برای انجام امآرآی کمر به بیمارستان اعزام شده بود، اما تاکنون نه نتیجه آزمایش و نه دارویی برای دردهای خود دریافت نکرده است.
۱۲ مرداد ۱۴۰۰: ناصر نورد گلتپه، نوکیش مسیحی که از دی ماه ۱۳۹۶ محکومیت ۱۰ ساله خود را میگذراند، علیرغم ابتلا به بیماریهای دهان و دندان و ضعف شدید بینایی، از دریافت خدمات پزشکی محروم مانده است.
موارد نقض حقوق زندانیان و بدرفتاری
۹ اردیبهشت ۱۴۰۰: عالیه مطلب زاده، عکاس و فعال حقوق زنان، که در حال گذراندن محکومیت دو ساله خود در اوین بود، در تاریخ ۶ اردیبهشت به دلیل ثبت شکایت رسمی در دفتر دادستانی زندان نسبت به نگهداری متهمان در سلولهای انفرادی، از حق تماس تلفنی محروم شد. پیش از این، ۱۷ زندانی سیاسی و عقیدتی در اوین و رجاییشهر با ارائه دادخواست، سلول انفرادی را “مصداق بارز شکنجه” و غیرقانونی دانسته و خواستار رسیدگی شده بودند.
سهشنبه ۸ تیر ۱۴۰۰: بکتاش آبتین، عضو زندانی کانون نویسندگان ایران، به شعبه ۴ بازپرسی دادسرای اوین احضار شد. این احضار و گشایش پرونده جدید علیه وی، به دلیل انتشار خبر ابتلای او به کرونا در فروردین ۱۴۰۰ و گفتگوی تلفنی وی با یکی از نزدیکانش در خصوص وضعیت سلامتش صورت گرفته است.
۱۹ فروردین ۱۴۰۰: وحید خزایی، از چهرههای فضای مجازی که داوطلبانه به ایران بازگشته و بازداشت شده بود، به دلایل نامشخص توسط مسئولین اندرزگاه ۸ زندان اوین، در محوطه هواخوری و در مقابل دید سایر زندانیان مورد ضرب و شتم و تحقیر قرار گرفت. گزارش شده که وی پس از ضرب و شتم، بدون رسیدگی پزشکی یا اعزام به بهداری، رها شده است.
۵ دی ۱۳۹۹: افشین شهسواری و حمید منافی، دو زندانی مدنی محبوس در اوین، توسط مأمورین زندان مورد ضرب و شتم قرار گرفتند.
عدم تفکیک جرائم: چهار زندانی به نامهای بهنام موسیوند، بهنام محجویی، امیرحسین میرخلیلی و جعفر عظیم زاده، به دلیل عدم اجرای اصل تفکیک و طبقهبندی جرائم، مورد حمله، ضرب و شتم و تهدید توسط زندانیان جرائم عادی و خطرناک قرار گرفتند.
تبعیت مدیریت زندان از دستگاههای امنیتی و وضعیت بندهای امنیتی
نصرالله لشنی، زندانی سیاسی، در تاریخ دوم اسفند ۱۳۹۹ به بازداشتگاه «دو الف» اطلاعات سپاه منتقل و تحت بازجویی قرار گرفت و تا زمان تنظیم این گزارش وضعیت وی نامشخص بوده است.
گلرخ ایرایی، زندانی سیاسی دیگر، پس از مورد ضرب و شتم قرار گرفتن توسط گارد زندان قرچک ورامین، از ۲۳ آذر ۱۳۹۹ تا ۵ بهمن ۱۳۹۹ را در بند «دو الف» اوین گذراند و سپس به زندان قرچک بازگشت و در نهایت به زندان امل تبعید شد.
گزارشها حاکی از آن است که مدیریت زندان اوین در خصوص انتقال زندانیان به بازداشتگاههای امنیتی (بندهای ۲۰۹ متعلق به وزارت اطلاعات و دو الف متعلق به اطلاعات سپاه) که مستقل از سازمان زندانها عمل میکنند و از قوانین آن پیروی نمیکنند، کاملاً از دستگاههای امنیتی تبعیت کرده و هر زندانی که آنها اراده کنند را برای بازجویی، آزار و فشار در اختیارشان قرار میدهد. با این حال، مسئولیت بلاتکلیفی زندانیان در این دو بند، دستکم بر عهده ریاست زندان اوین است.
بندهای ۲۰۹ و دو الف: زندانیان سابق و محبوس فعلی میگویند این دو بند مستقل از سازمان زندانها هستند. در تیرماه ۱۳۸۶، یکی از اعضای اقلیت مجلس هفتم از ممانعت در بازدید از بند ۲۰۹ گِله کرد. با این وجود، در مجلس نهم، رئیس کمیسیون امنیت ملی از بازدید این کمیسیون از بندهای امنیتی خبر داد.
بلاتکلیفی در بندهای امنیتی (به عنوان نمونه از آخرین موارد در دوران حمید محمدی، رئیس زندان اوین):
ناهید تقوی، شهروند دوتابعیتی، از ۲۵ مهر ۱۳۹۹ در بند «دو الف» اوین بازداشت بوده است.
امیرحسین مرادی و علی یونسی، دو دانشجوی دانشگاه صنعتی شریف، بیش از ده ماه در بند ۲۰۹ اوین در وضعیت بلاتکلیفی به سر میبرند.
مهران رئوف، فعال کارگری و شهروند دوتابعیتی، بیش از چهار ماه در بند «دو الف» محبوس بوده و تکلیفش مشخص نیست.
سمیه کارگر، دانشآموخته فلسفه دانشگاه تبریز، بیش از چهار ماه در این بند امنیتی به سر میبرد.
زندانیانی چون بهاره سلیمانی (۱۳۱ روز در «دو الف»)، نازنین محمدنژاد (۵۶ روز در «دو الف»)، مهرنوش سنقری (۱۲ روز در بازداشتگاه امنیتی اوین)، افسانه عظیم زاده (۴۳ روز در «دو الف»)، شبنم آشوری (۲۱ روز در «دو الف») و مهدی سلیمی (۴۱ روز در بند ۲۰۹) نیز در دوران ریاست حمید محمدی، بدون رعایت قانون در بندهای امنیتی بازداشت بودهاند و سپس با قرار وثیقه آزاد شدند. پوریا وحیدیان نیز پس از ۴۲ روز در بند ۲۰۹ به زندان رجایی شهر کرج منتقل شد.
مریم اکبری منفرد، زندانی سیاسی زن، با گذشت دوازده سال از محکومیت طولانی، از مرخصی و آزادی مشروط محروم مانده است.
کیوان صمیمی بهبهانی، روزنامهنگار و سردبیر نشریه ایران فردا، صرفاً به دلیل انتشار مطالب او در کانال تلگرامیاش در دوران زندان، از حق تماس و ملاقات محروم و کارت تلفنش مسدود شده است.
سوابق سرکوب و برخی از قربانیان حمید محمدی
حمید محمدی از ۱۱ مرداد ۱۳۹۸ تا تیر ۱۴۰۰ در سمتهای مختلفی از جمله ریاست زندانهای عادلآباد، قزلحصار و اوین فعالیت داشت.
در این مدت، سرکوب زندانیان شدت یافت و نقض حقوق بشر بهطور سازمانیافته ادامه پیدا کرد.
برخی از قربانیان سیاستهای سرکوبگرانه حمید محمدی عبارتاند از: فاطمه مثنی، کیوان باژن، علیرضا فرشی، احمدرضا جلالی، علی نوریزاد، بهنام محجوبی، نسرین ستوده، پیام شکیبا، رضا خندان مهابادی، سعید اقبالی، کامران قادری، مژگان کاوسی، ناهید تقوی، نیلوفر بیانی، مریم سامقانی، گیتی پورفاضل، حمیده (رویا) ایزدپناه، گیتی ذوالفقاری، عماد شرقی، نرگس ادیب، ناصر نورد گلتپه، عالیه مطلب زاده، بکتاش آبتین، وحید خزایی، بهنام موسیوند، امیرحسین میرخلیلی، جعفر عظیم، نصرالله لشنی، گلرخ ایرایی، امیرحسین مرادی، علی یونسی، سمیه کارگر، بهاره سلیمانی، نازنین محمدنژاد، مهرنوش سنقری، افسانه عظیم زاده، شبنم آشوری، مهدی سلیمی، پوریا وحیدیان ، مریم اکبری منفرد، محمد ابوالحسنی و رضا مهرگان.
برخی از قربانیان گروهی حمید محمدی نیز شامل:
کانون نویسندگان ایران
زندانیان سیاسی زندان اوین
فعالین اقلیت های قومی
فعالان محیط زیست
فعالین حقوق زنان
بند زنان زندان اوین
جامعه دراویش نعمت اللهی گنابادی
فعالان صنفی معلمان
مدیریت حمید محمدی در زندان اوین به تبعیت کامل از نهادهای امنیتی حکومت ایران منجر شد.
حمید محمدی زندانیان را به این نهادها تحویل میداد تا در بازداشتگاههای امنیتی مورد شکنجه و بازجویی قرار گیرند.
نقض گسترده حقوق بشر در دوران حمید محمدی، اعتراضات گستردهای را به دنبال داشت.
افشاگری درباره عملکرد حمید محمدی همچنان ادامه دارد و نامش در لیست ناقضان حقوق بشر ثبت شده است.
