سرکوب در بلوچستان تحت عنوان تأمین امنیت
حسین ظریفی، فرمانده قرارگاه عملیاتی «سجاد» سپاه در سراوان، روز چهارشنبه اول مهر ۱۴۰۵در جریان درگیری مسلحانه در جهادآباد سراوان کشته شد. قرارگاه قدس نیروی زمینی سپاه کشته‌شدن او را تأیید کرد و در اطلاعیه خود بر بیش از یک دهه فعالیت وی در جنوب سیستان و بلوچستان تأکید داشت. کارنامه حسین ظریفی در روایت رسمی با عنوان «تأمین امنیت» توصیف شده، اما در روایت منابع محلی و رسانه‌های بلوچ با کنترل مرزها، بازداشت شهروندان، طرح رزاق و برخورد با سوختبران و سرکوب آنان پیوند خورده است.
از قرارگاه معمار تا قرارگاه سجاد
نام حسین ظریفی دست‌کم از آذر ۱۳۹۲در خبرهای رسمی مرتبط با جنوب استان دیده می‌شود؛ زمانی که خبرگزاری ایرنا او را فرمانده قرارگاه «معمار» سپاه در جنوب سیستان و بلوچستان معرفی کرد. این سمت، او را در جایگاهی قرار می‌داد که با سیاست‌ها و عملیات امنیتی جنوب استان ارتباط مستقیم داشت. مسیر شغلی او در سال‌های بعد به فرماندهی قرارگاه عملیاتی سجاد در سراوان رسید؛ قرارگاهی که در هماهنگی با مرزبانی و نیروهای انتظامی در مناطق مرزی فعالیت می‌کرد. حسین ظریفی در مواضع رسمی خود، فعالیت این مجموعه‌ها را در چارچوب امنیت مرز و خدمت به ساکنان منطقه توضیح می‌داد، در حالی که منتقدان محلی از گسترش نگاه امنیتی به زندگی روزمره مردم بلوچ سخن گفته‌اند.
بیشتر بخوانید
پاسدار نجم‌الدین مرادی از سرکوبگران مردم پاکدشت در اعتراضات ۱۴۰۱
حسین ظریفی و طرح رزاق؛ مناقشه بر سر سوخت و مرز
در سال‌های بعد، حضور حسین ظریفی در سراوان، گلشن و گذرگاه‌های مرزی پررنگ‌تر شد. او در اظهارات رسمی از فعال بودن گذرگاه‌ها و اجرای «طرح رزاق» سخن گفت و قرارگاه سجاد، مرزبانی و نیروی انتظامی را مسئول تأمین امنیت معرفی کرد. به این ترتیب، نام او با سازوکار توزیع و انتقال سوخت در مرزهای بلوچستان گره خورد. منابع مطلع محلی مدعی‌اند حسین ظریفی در تخصیص سهمیه‌ها، مدیریت عبور محموله‌ها و سازوکار مالی طرح نقشی مستقیم داشته و مبالغ قابل‌توجهی به‌صورت هفتگی و ماهانه در این چرخه جابه‌جا می‌شده است. این منابع همچنین ادعا کرده‌اند بخشی از سهمیه‌ها و منافع به افراد و مجموعه‌های نزدیک به سپاه رسیده و خود او نیز منتفع شده است؛ هرچند اظهارات رسمی وی نقش مدیریتی قرارگاه سجاد در اجرای طرح را نشان می‌دهد.
شمسر ۱۳۹۹؛ صدور دستور تیراندازی به سوختبران
یکی از جدی‌ترین موارد مطرح‌شده در کارنامه حسین ظریفی به واقعه چهارم اسفند ۱۳۹۹در منطقه شمسر سراوان بازمی‌گردد. گزارش‌های محلی و شهادت‌های منتشرشده می‌گویند نیروهای مستقر در مرز به سوی سوختبران تیراندازی کردند و ده‌ها نفر کشته یا زخمی شدند؛ منابع محلی آمار دقیق قربانیان را بیش از ۳۰نفر ذکر کرده اند. برخی منابع محلی، حسین ظریفی را از فرماندهانی دانسته‌اند که دستور پراکنده‌کردن سوختبران و استفاده از سلاح علیه آنان را صادر کرد. در مقابل، مقام‌های حکومتی در آن زمان روایت‌های متفاوتی، از جمله نسبت دادن تیراندازی اولیه به نیروهای مرزی پاکستان، ارائه کردند. پرونده‌ای نیز برای بررسی حادثه تشکیل شد، اما نتیجه شفاف و علنی آن هرگز گزارش داده نشد و در هیچ رسانه‌ای منتشر نشد.
بازداشت‌ها، اختلاف زمین و کنترل رفت‌وآمد مرزی
در دوره حضور حسین ظریفی در ساختار امنیتی جنوب بلوچستان، گزارش‌هایی نیز درباره بازداشت گسترده شهروندان منتشر شد. در رخدادهای نصیری‌آباد سرباز در سال ۱۳۹۳، منابع محلی نیروهای تحت فرماندهی او را در بازداشت شمار زیادی از اهالی دخیل دانستند و این بازداشت‌ها را بخشی از رویکرد امنیتی فراگیر در مناطق بلوچ توصیف کردند. در پرونده‌ای دیگر، اختلاف اهالی روستای پادیک سرباز با یک پایگاه سپاه بر سر زمین و نحوه برخورد مسئولان نظامی منطقه، در گزارش‌های مرتبط با ساختار تحت مدیریت حسین ظریفی بازتاب یافت. در سال‌های اخیر نیز رسانه‌های بلوچ از دخالت مستقیم او در محدودکردن فعالیت سوختبران مناطق مختلف و ایجاد سازوکاری برای کنترل رفت‌وآمد آنان در مرز جالق نوشتند. ظریفی در مواضع رسمی، این تدابیر را اقداماتی برای «تأمین امنیت» و خدمت به مردم معرفی می‌کرد؛ تعبیری که منتقدان محلی آن را عوام‌فریبانه می‌دانستند.
بخش دیگری از سوابق منتسب به حسین ظریفی به فعالیت او در سوریه و نقش او در سرکوب اعتراضات آن کشور مربوط است. این ادعا در روایت‌های منتشرشده درباره پیشینه امنیتی او تکرار شده استطرح این موضوع بخشی از تصویری است که منابع منتقد از تداوم فعالیت‌های امنیتی او، از سوریه تا جنوب سیستان و بلوچستان، ارائه می‌کنند.
پایان کار در جهادآباد و کارنامه‌ای محل مناقشه
مرگ حسین ظریفی در جهادآباد سراوان در همان جغرافیایی رخ داد که بخش مهمی از فعالیت نظامی و امنیتی او در آن سپری شده بود؛ منطقه‌ای که در سال‌های اخیر شاهد استقرار گسترده نیروهای نظامی، درگیری‌های مسلحانه و برخوردهای امنیتی بوده است. برای شناخت حسین ظریفی نمی‌توان تنها به عنوان‌های رسمی و روایت نهادهای نظامی اکتفا کرد. بیش از یک دهه حضور در جنوب بلوچستان، مدیریت مرزهای سراوان و طرح رزاق، گزارش‌های مربوط به برخورد با سوختبران، بازداشت شهروندان و کنترل گذرگاه‌ها، بخش مهمی از کارنامه منتسب به اوست. در عین حال، تفکیک داده‌های رسمی، شهادت‌های محلی و ادعاهای تأییدنشده ضروری است. مجموعه این روایت‌ها، تصویری از فرمانده‌ای ارائه می‌کند که نامش با تحولات امنیتی و تجربه سرکوب در حافظه بخشی از مردم بلوچستان پیوند خورده است.
منابع
- انتخاب
- بی بی سی
- عصرایران
- دیدبان ایران
