حسینعلی نیری، قاضی شرع اعدامهای تابستان ۱۳۶۷ و رئیس «هیئت مرگ» که حکم بهاعدام صدها تن از زندانیان سیاسی و عقیدتی داده بود، مُرد.
غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه ولایت فقیه، روز پنجشنبه ۱۴ فروردین در یک پیام تسلیت، از نیری بهعنوان «مقام پیشین دستگاه قضایی» نام برده و گفته که او برای مدت طولانی بیمار بوده است.
حسینعلی نیری هنگام مرگ ۶۹ ساله داشت. زمان مرگ او اعلام نشده است.
حسینعلی نیری که بود؟
حسینعلی نیری در دوران نوجوانی، در حوزه علمیه قم، از شاگردان نزدیک محمدی گیلانی بود؛ فردی که خود از آمران و مجریان اعدامها و جنایات علیه مخالفان سیاسی در دهه شصت بهشمار میرفت. این ارتباط، نیری را در مسیر آشنایی با خمینی قرار داد و پس از سالهای اولیه انقلاب ۵۷، بهطور دقیقتر در سال ۱۳۶۲، خمینی او را در ۲۶ سالگی به عنوان «قاضی شرع» زندان اوین منصوب کرد.
نیری این جایگاه را تا سال ۱۳۶۷ حفظ کرد؛ زمانی که در کنار افرادی چون ابراهیم رئیسی (معاون وقت دادستان تهران)، مرتضی اشراقی (دادستان وقت تهران)، و مصطفی پورمحمدی (نماینده وقت وزارت اطلاعات)، در گروهی که به «هیئت مرگ» معروف شد، بهکشتار گسترده زندانیان سیاسی پرداخت که بر مواضع خود استوار مانده بودند.
نام حسینعلی نیری در فتوای خمینی برای قتلعام زندانیان سیاسی در تابستان ۶۷، بهعنوان اولین نفر ذکر شده است. خمینی در این فتوا چنین نوشت: «کسانی که در زندانهای سراسر کشور بر مواضع نفاق خود اصرار دارند، محارب و محکوم به اعداماند و تشخیص این امر در تهران بر عهده اکثریت آرای آقایان حجتالاسلام حسینعلی نیری (قاضی شرع)، آقای اشراقی (دادستان تهران)، و نمایندهای از وزارت اطلاعات است.»
احمد منتظری (فرزند آیتالله حسینعلی منتظری) در سال ۱۳۹۵، یک فایل صوتی از پدرش منتشر کرد که در آن، حسینعلی نیّری و سایر اعضای هیئت مرگ را مورد انتقاد شدید قرار میداد و از آنها میخواست از اعدامها دست بکشند. در این فایل، نیّری از اعدامهای گسترده دفاع میکند و منتظری هشدار میدهد که این اقدامات “بزرگترین جنایت در تاریخ جمهوری اسلامی” خواهد بود.
منتظری، قائممقام وقت خمینی در خاطراتش آورده است: «در اول محرم، آقایان نیری (قاضی شرع اوین)، اشراقی (دادستان)، رئیسی (معاون دادستان)، و پورمحمدی (نماینده وزارت اطلاعات) را فراخواندم و گفتم حالا که محرم است، دستکم در این ماه اعدامها را متوقف کنید. نیری پاسخ داد: ما تاکنون ۷۵۰ نفر را در تهران اعدام کردهایم و ۲۰۰ نفر دیگر را هم که بر مواضع خود هستند جدا کردهایم تا کارشان را تمام کنیم.»
بنا بر گفته غلامرضا مکعیان معروف به رضا ملک، از معاونان وقت وزارت اطلاعات حکومت ایران، ۳۳۷۰۰ نفر از زندانیان سیاسی، که عمدتا از اعضاء و هواداران سازمان مجاهدین خلق ایران بودند توسط هیئت مرگ بهجوخههای اعدام سپرده شدند،
نقش حسینعلی نیّری در اعدامهای ۱۳۶۷ همواره مورد انتقاد شدید فعالان حقوق بشر و سازمانهای بینالمللی بوده است. عفو بینالملل و دیگر نهادهای حقوق بشری این اعدامها را “جنایت علیه بشریت”
توصیف کردهاند.
در همین زمینه
سرکوبگران بزرگ در حلقه مرگ؛ این بار رازینی و مقیسه ای
سمتهای بعدی در قوه قضائیه
پس از نقش کلیدی در اعدامهای ۱۳۶۷، حسینعلی نیّری نهتنها از ساختار قدرت حذف نشد، بلکه بهسمتهای کلیدی در قوه قضائیه ایران منصوب شد:
نایب رئیس دیوان عالی کشور
رئیس دادگاه عالی انتظامی قضات (نظارتی بر عملکرد قضات)
عضو دادگاه ویژه روحانیت (دادگاهی که رسیدگی به تخلفات روحانیون را برعهده دارد)
نیّری همچنان بهعنوان یکی از مقامات ارشد قوه قضائیه فعالیت داشت که در تصمیمگیریهای حساس مربوط بهمجازاتهای سنگین و امنیتی تأثیرگذار بوده است.
نیری همچنین پس از تصویب اصل ۴۹ قانون اساسی، در رأس این مسئولیت قرار گرفت و نقشی کلیدی در مصادره اموال ایرانیان داشت.
عوامل سرکوب پایههای حکومت خامنهای
در سال ۱۳۹۹ خامنه ای در دیدار با دانشجویان بسیجی گفت که دولت جوان حزبالهی میخواهد. او با چیدن چنین افرادی در مناصب کلیدی قضایی و اجرایی، دستگاهی طراحی کرده بود که ضامن بقای قدرت او باشد. قوه قضائیه در حکومت ولایت فقیه، بهویژه تحت رهبری خامنهای، نهتنها نهادی برای اجرای عدالت، بلکه ابزاری برای سرکوب مخالفان و تثبیت اقتدار سیاسی بوده است. نیری و رئیسی، با سوابقشان در دهه ۶۰، نمادهایی از این رویکرد بودند. انتصاب رئیسی بهریاست جمهوری در سال ۱۴۰۰ و نیری بهمشاور عالی قوه قضائیه در سال ۱۴۰۴ (آوریل ۲۰۲۵) نشاندهنده تداوم این استراتژی است. این افراد بهدلیل تجربه و وفاداریشان بهنظام، برای خامنهای ارزش استراتژیک داشتند و بخشی از شبکهای بودند که او برای کنترل جامعه و حذف تهدیدات داخلی ایجاد کرده بود.
ابراهیم رئیسی در ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ (۱۹ می ۲۰۲۴) در سانحه سقوط هلیکوپتر در منطقه ورزقان مرد. این حادثه، که در آن وزیر امور خارجه، استاندار آذربایجان شرقی و امام جمعه تبریز نیز کشته شدند، ضربهای غیرمنتظره به ولایت فقیه بود. رئیسی نهتنها رئیسجمهور، بلکه یکی از گزینههای احتمالی جانشینی خامنهای محسوب میشد. مرگ او طرح خامنهای برای آینده نظامش را بهمزد بر اساس گزارشها که در دی ۱۴۰۳ زمانی مقیسه و رازینی توسط آبدارچی کارمند قوق قضائیه ترور شدند حسینعلی نیری نفر سومی بوده زخمی شد ولی حکومت از اعلام این خبر خودداری کرد لذا مرگ این قاضی بدنام شوک دیگری بهدستگاه سرکوب خامنه ای خواهد بود. بطور خاص که خامنهای در سخنرانی روز عید فطر احتمال حمله آمریکا و فتنه داخلی که اسم دیگر قیامهای سراسری میباشد اعتراف کرد.
از هموطنان گرامی، تقاضا داریم در صورتی که اطلاعاتی درباره نیروهای سرکوبگر ومراکزسرکوب استان وشهر خود در اختیار دارید، برای آگاهیبخشی و اطلاعرسانی به عموم مردم، این اطلاعات را برای ما ارسال کنید.
ازهمراهی و همکاری شما سپاسگزاریم
ما را در تلگرام سرکوبگران دنبال کنید
