گزارش ماهانه مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران برای شهریور ۱۴۰۵ تصویری جامع و نگران‌کننده از وضعیت حقوق بشر در کشور ارائه می‌دهد. این گزارش که توسط نهاد آمار، نشر و آثار هرانا تهیه شده، صدها مورد نقض حقوق بشر را در حوزه‌های مختلف ثبت کرده و نشان می‌دهد که الگوی نقض‌ها گسترده، سیستماتیک و در بسیاری موارد همراه با خشونت قضایی، امنیتی و اجتماعی است. در ابتدای گزارش آمده است: «این گزارش، تصویری گسترده و تکان‌دهنده از نقض حقوق بشر در ابعاد مختلف ارائه می‌دهد…»
۱. حق حیات و اعدام
بخش مربوط به حق حیات یکی از سنگین‌ترین بخش‌های گزارش است. هرانا ۸۲ مورد نقض در این حوزه ثبت کرده که شامل ۷۵ مورد اجرای حکم اعدام و ۲۹ مورد صدور حکم جدید است. نمونه‌هایی از این موارد شامل اجرای حکم اعدام حسین پدران و مجید آدینه و صدور حکم اعدام برای حسین رسولی‌نسب است. این گزارش تأکید می‌کند که بسیاری از این احکام بدون رعایت دادرسی منصفانه صادر شده‌اند. به‌عنوان نمونه آمده است: «مجید آدینه… اعدام شد.» گزارش هشدار می‌دهد که چنین روندی «حس ناامنی و بی‌ثباتی» ایجاد کرده و اعتماد عمومی به دستگاه قضایی را کاهش می‌دهد.
۲. آزادی بیان و سرکوب اجتماعی
در حوزه آزادی بیان، حجم نقض‌ها بسیار گسترده است: ۴۰۳ مورد بازداشت، ۷۷۳۷ ماه حبس، ۲۴ ماه تبعید، ۲ میلیارد و ۴۰۴ میلیون تومان جزای نقدی، ۲۲۷ ضربه شلاق، ۲۴۰ مورد مصادره اموال و ده‌ها مورد احضار، محاکمه و تفتیش منزل. نمونه‌های برجسته شامل محکومیت ۳۰ ساله علیرضا نامی و صدور احکام اعدام و حبس سنگین برای متهمان پرونده «میدان شهدای اصفهان» است. این حجم از برخوردها نشان‌دهنده سرکوب شدید آزادی‌های مدنی و ایجاد فضای ترس در جامعه است.
۳. وضعیت زندان‌ها
در بخش زندان‌ها، ۷۸ مورد نقض حقوق زندانیان ثبت شده است؛ از جمله بلاتکلیفی‌های طولانی، عدم رسیدگی پزشکی، محرومیت از وکیل و انتقال به انفرادی. نمونه‌ها شامل وضعیت احمد کی‌شمس و مجتبی ازهدی است که با وجود بیماری‌های جدی از درمان محروم مانده‌اند. در گزارش آمده است: «وی… از رسیدگی مناسب پزشکی محروم مانده است.» این وضعیت نشان‌دهنده ضعف ساختاری در نظام زندان‌ها و بی‌توجهی به کرامت انسانی زندانیان است.
۴. اقلیت‌های قومی و مذهبی
در حوزه اقلیت‌های قومی، ۱۳ مورد بازداشت و احکام قضایی ثبت شده است. نمونه‌هایی مانند بازداشت هیوا عبداللهی و محکومیت علی بابایی نشان‌دهنده تداوم فشار بر فعالان اتنیکی است. در حوزه اقلیت‌های مذهبی نیز ۲۵ مورد بازداشت، ۹۶ ماه حبس، ۱۹ مورد تفتیش منزل و مصادره اموال گزارش شده است. برخورد با شهروندان بهایی، از جمله وفا کاشفی و ایمان رشیدی، نمونه‌های بارز این نقض‌ها هستند.
۵. حق تحصیل
در بخش آموزش، ۱۸ مورد نقض شامل ۶۶ ترم تعلیق و ۱۳ مورد اخراج ثبت شده است. دانشجویان دانشگاه‌های امیرکبیر، شریف و شهید بهشتی با احکام سنگین انضباطی مواجه شده‌اند. این روند نشان‌دهنده امنیتی‌شدن فضای دانشگاه‌ها و محدودیت آزادی‌های علمی است.
۶. حقوق کودک
در حوزه کودکان، ۱۵ مورد نقض شامل قتل، خشونت، رهاسازی نوزاد و بازداشت افراد زیر ۱۸ سال گزارش شده است. نمونه‌هایی مانند قتل هانا رکان توسط پدرش و قتل دو کودک در مشهد نشان‌دهنده شدت بحران خشونت خانگی و ضعف سازوکارهای حمایتی است.
۷. قتل‌های ناموسی و خشونت خانگی
گزارش یک مورد قتل ناموسی و ۷ مورد قتل زنان در نتیجه خشونت خانگی را ثبت کرده است. این موارد نشان‌دهنده استمرار خشونت مبتنی بر جنسیت و نبود حمایت قانونی کافی برای زنان است.
۸. خشونت علیه زنان
علاوه بر موارد فوق، گزارش به تجاوز، شکنجه و خشونت شدید علیه زنان اشاره می‌کند؛ از جمله پرونده نیلوفر مجاور که «پس از تحمل چند روز شکنجه… جان باخت.» این بخش تأکید می‌کند که قوانین تبعیض‌آمیز و ساختارهای اجتماعی خشونت را تشدید می‌کنند.
۹. حقوق کار
در حوزه کارگری، آمارها بسیار سنگین است: ۴۷ مورد مرگ، ۱۷۲ مصدومیت، ۱۳۵ پلمپ، ۱۴۶۵ بلاتکلیفی، ۲۸۲ بیکاری، ۸۹ ماه معوقات مزدی و ده‌ها مورد تجمع و اعتصاب. این آمار نشان‌دهنده بحران ایمنی کار، بی‌ثباتی اقتصادی و ضعف نظارت بر محیط‌های کاری است.
۱۰. خشونت نظامی و قضایی
گزارش ۳ مورد قتل شهروندان و ۱ مورد قتل سوختبر در اثر تیراندازی بی‌ضابطه نیروهای نظامی و مرزبانی ثبت کرده است. این موارد بیانگر استفاده بی‌رویه از زور و نبود سازوکار پاسخگویی در نیروهای امنیتی است.
۱۱. واکنش‌های دولتی و بین‌المللی
در سطح داخلی، واکنش‌ها عمدتاً ناکافی بوده‌اند. از جمله انتقاد محمدرضا عارف نسبت به وضعیت اقتصادی و نگرانی دانشگاهیان درباره «طرح مقابله با نفوذ». در سطح بین‌المللی، مجموعه فعالان حقوق بشر درخواست آغاز تحقیقات ساختاری در آلمان را مطرح کرده و هیأت حقیقت‌یاب سازمان ملل نیز اقدامات حکومت ایران را «مصادیق جنایت علیه بشریت» دانسته است. همچنین شرکت آنتروپیک از استفاده واحدهای امنیتی ایران از هوش مصنوعی برای نظارت بر شهروندان خبر داده است.
جمع‌بندی
این گزارش ماهانه تصویری روشن از الگوی گسترده و سیستماتیک نقض حقوق بشر در ایران ارائه می‌دهد؛ الگویی که شامل اعدام‌های بدون دادرسی، سرکوب آزادی بیان، خشونت علیه زنان و کودکان، نقض حقوق اقلیت‌ها، بحران حقوق کارگران و استفاده بی‌ضابطه از زور توسط نیروهای امنیتی است. گزارش تأکید می‌کند که رسیدگی به این وضعیت نیازمند اقدام فوری، نظارت مستقل و فشارهای مؤثر داخلی و بین‌المللی است.
بیشتر بخوانید
گزارش تکان‌دهنده هیئت حقیقت‌یاب: تشدید سرکوب داخلی و ابعاد انسانی جنگ در ایران
