سرهنگ پاسدار غلامرضا اشرفی، یکی از فرماندهان ارشد یگان ویژه فراجا، در مناصب خود به عنوان فرمانده پیشین تیپ دوم (موسی بن جعفر) و فرمانده یگان ویژه خوزستان، نقش کلیدی در سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات مردمی داشته است. اقدامات مرتبط با او شامل استفاده از اسلحه جنگی، تیراندازی مستقیم به معترضان، و مسئولیت کشتار در رویدادهایی چون آبان ۱۳۹۸ و اعتراضات تیر ۱۴۰۰ خوزستان است.
نقش محوری یگان ویژه در سرکوب و مسئولیت غلامرضا اشرفی
غلامرضا اشرفی به عنوان یکی از فرماندهان میانی نیروی انتظامی، در نقض جدی و فاحش حقوق بشر مشارکت مستقیم داشته است. او در مقام فرمانده پیشین تیپ دوم (موسی بن جعفر) یگان ویژه نیروی انتظامی، در برابر سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات مردمی در ایران مسئول است. این اعتراضات شامل رویدادهای سراسری آبان ۱۳۹۸، اعتراضات دی ۱۳۹۸ به سرنگونی هواپیمای اوکراینی، و همچنین اعتراضات تیر ماه ۱۴۰۰ در خوزستان می‌شود که توسط مأموران یگان ویژه صورت گرفت. یگان ویژه نیروی انتظامی، بازوی اصلی و اساسی پلیس در ایران برای سرکوب اعتراضات شهروندی در کشور به شمار می‌رود. وظایف اصلی این یگان، که به عنوان «کنترل اغتشاشات» از سوی مقامات پلیس نامیده می‌شود، با خشونت تمام اجرا شده است.
ستاد فرماندهی تیپ دوم (موسی بن جعفر) یگان ویژه نیروی انتظامی در تهران واقع شده است، اما میدان عملیاتی این تیپ تمام کشور را شامل می‌شود. نیروهای تحت نظر غلامرضا اشرفی در سراسر ایران اقدام به عملیات سرکوب می‌کنند. شواهد متعددی نشان می‌دهند که نیروهای این تیپ، مسئول اصلی برخورد خشن با اعتراضات مردمی هستند. غلامرضا اشرفی در مقام فرمانده پیشین تیپ دوم (موسی بن جعفر) یگان ویژه نیروی انتظامی، در سرکوب خشونت‌بار معترضان جریان اعتراضات سراسری آبان ۱۳۹۸، دی ۱۳۹۸ و اعتراضات تیر ۱۴۰۰ در استان خوزستان مشارکت مستقیم داشته است. وی در قبال تمامی این اقدامات خشونت‌آمیز مسئولیت دارد. گزارش‌های منتشر شده، به‌ویژه تأیید حسن کرمی، فرمانده کل یگان ویژه ناجا، نشان می‌دهد که نیروهای یگان ویژه پلیس در جریان اعتراضات آبان ۱۳۹۸، نیروهای اصلی برای سرکوب و برخورد با معترضان بوده‌اند. کرمی در مهر ۱۴۰۰ سرکوب اعتراضات آبان ۱۳۹۸ را «ماموریت سنگین» یگان ویژه خواند و حضور مستقیم نیروهای این یگان در سرکوب معترضان را تأیید کرد. تصاویر منتشر شده نیز، حضور پرشمار نیروهای یگان ویژه ناجا در سرکوب خشن معترضان در جریان این اعتراضات را به وضوح نشان می‌دهد.
کشتار معترضان در آبان ۱۳۹۸ و شلیک مستقیم
نیروهای یگان ویژه ناجا در جریان اعتراضات آبان ۱۳۹۸، با خشونت بی‌حد و حصر، اقدام به استفاده از اسلحه و شلیک گلوله جنگی به سوی معترضان کردند. در نتیجه این اقدامات، بر اساس تأیید سازمان عفو بین‌الملل، دستکم ۳۰۴ تن از معترضان با شلیک مستقیم گلوله مأموران انتظامی-امنیتی کشته شدند. از این تعداد، دستکم ۲۳ تن از قربانیان، کودکان زیر ۱۸ سال بوده‌اند. عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور وقت، در خرداد ۱۳۹۹ تعداد کشته شدگان در جریان اعتراضات آبان ماه را نزدیک به ۲۲۵ نفر اعلام کرد. به گفته او، دستکم ۸۰ درصد از کشته شدگان با گلوله سلاح‌های سازمانی نیروهای امنیتی و انتظامی جان باخته‌اند. ارائه این آمار از سوی رحمانی فضلی در حالی بود که خبرگزاری رویترز در دی ۹۸، به نقل از منابع خود در وزارت کشور، تعداد کشته شدگان اعتراضات آبان ماه را دستکم ۱۵۰۰ نفر گزارش کرد.
روزنامه جوان چاپ تهران، از روزنامه‌های نزدیک به سپاه پاسداران، خود در ۲۳ آذر ۹۸ با انتشار سرمقاله‌ای تأکید کرد که تعداد معترضان کشته شده در جریان اعتراضات آبان ۹۸ از دو اعتراض عمده پیشین (اعتراضات سال ۱۳۸۸ و اعتراضات دی ماه ۱۳۹۶) بیشتر بوده است. نقش مأموران یگان ویژه نیروی انتظامی در سرکوب معترضان و برخورد با آنها در جریان اعتراضات آبان ۹۸، و به‌ویژه استفاده از اسلحه گرم و شلیک به معترضان، غیرقابل انکار است. به عنوان نمونه، گزارش‌های تحقیقی نشان می‌دهند که مأموران یگان ویژه ناجا در جریان اعتراضات در شهرستان ماهشهر در استان خوزستان، با استفاده از سلاح سنگین دوشکا به سوی معترضان آتش گشوده‌اند. گزارشات سازمان عفو بین‌الملل، مجموعه فعالان حقوق بشر، و روزنامه نیویورک تایمز، نشان می‌دهد که دستکم ۱۳۰ نفر از معترضان در جریان اعتراضات آبان ۹۸ در استان خوزستان با شلیک گلوله مستقیم مأموران انتظامی و امنیتی کشته شده‌اند. بیشترین این جان‌باختگان در ماهشهر مورد اصابت گلوله قرار گرفته‌اند.
درهمین زمینه
کشتار نیزارهای ماهشهر و سرکوب اعتراضات آب محور خوزستان
محسن بیرانوند، فرماندار شهرستان ماهشهر در خوزستان نیز در ۱۱ آذر ماه در گفتگو با صدا و سیمای ملایان تأیید کرده بود که برای سرکوب معترضان در این شهرستان، نیروهای امنیتی و انتظامی با معترضان درگیر شدند. خبرگزاری ایرنا نیز در ۲۸ آبان ماه وقوع درگیری شدید بین نیروهای انتظامی و تعدادی از معترضان در شهرک چمران ماهشهر را تأیید کرد. به روایت رسانه‌های داخلی ایران، پس از کشته شدن یک افسر نیروی‌های یگان ویژه نیروی انتظامی در ماهشهر، درگیری‌ها در این منطقه شدت گرفته و منجر به دخالت مأموران سپاه پاسداران می‌شود. صدا و سیمای ملایان نیز در گزارشی با عنوان «تاملی بر پروژه کشته سازی و حوادث اخیر در رسانه‌های معاند» که در آذر ماه پخش شد، حضور مأموران یگان ویژه نیروی انتظامی در درگیری‌ها و به‌ویژه در قتل عام نیزارها در ماهشهر را تأیید کرده است.
تعداد دقیق معترضان کشته شده در خوزستان در جریان اعتراضات آبان ۹۸ مشخص نیست و آمارهای متفاوتی در این زمینه ارائه شده است. به گفته روزنامه نیویورک تایمز به نقل از شاهدان، تنها در نیزارهای ماهشهر ۱۳۰ نفر در نتیجه تیراندازی سنگین مأموران انتظامی و امنیتی کشته شده‌اند. همچنین، یگان ویژه نیروی انتظامی در سرکوب اعتراضات دی ماه ۱۳۹۸، که در اعتراض به سرنگون کردن هواپیمای مسافربری اوکراینی توسط پدافند سپاه پاسداران صورت گرفت، مشارکت مستقیم داشته است. حسن کرمی، فرمانده کل یگان ویژه، در مهر ماه ۱۴۰۰ حضور یگان ویژه در سرکوب این اعتراضات را نیز تأیید کرده است. این سرکوب‌ها در دوران فرماندهی غلامرضا اشرفی بر تیپ دوم یگان ویژه صورت گرفته است.
تیراندازی به معترضان آب محور در تیر ۱۴۰۰ و نقش غلامرضا اشرفی
اعتراضات شهروندان خوزستانی در تیر ماه ۱۴۰۰، به اعتراف حسن کرمی، فرمانده کل یگان ویژه نیروی انتظامی، نیز از جمله اعتراضات مسالمت‌آمیزی بود که با سرکوب شدید و خشونت‌بار نیروهای یگان ویژه ناجا مواجه شد. شهروندان ساکن خوزستان از ۲۴ تیر ۱۴۰۰ به مدت یک هفته، در واکنش به در دسترس نبودن آب آشامیدنی و سالم و خشکسالی شدید در این استان، دست به اعتراضات مسالمت‌آمیز زدند. این اعتراضات با سرکوب شدید نیروهای انتظامی و امنیتی روبرو شد. تصاویر منتشر شده از اعتراضات، به روشنی استفاده مأموران امنیتی و انتظامی از خشونت و تیراندازی آنها به سوی معترضان را نشان داده و صدای تیراندازی در آنها به وضوح به گوش می‌رسد.
به گفته منابع حقوق بشری به نقل از شاهدان عینی، مأموران انتظامی و امنیتی با خشونت بسیار با معترضان در شهرهای استان خوزستان برخورد کرده و به سمت آنها تیراندازی کرده‌اند. در نتیجه این اقدامات، دستکم ۹ شهروند کشته شدند. به گفته شاهدان عینی، تیراندازی مأموران به معترضان در ایذه، سبب مجروح شدن شماری از آنها و دستکم کشته شدن یک جوان ۱۷ ساله با نام هادی بهمنی شده است. صدا و سیمای ملایان خود بدون اشاره به هویت این جوان، کشته شدن او در ایذه را تأیید کرد، اگرچه مرگ او ناشی از «تیراندازی مشکوک» عنوان شد. بنا بر گزارش‌های منتشر شده، او در نتیجه اصابت گلوله جنگی به سینه‌اش جان باخته است. تیراندازی مأموران پلیس به سوی معترضان توسط رسانه‌های داخلی ایران، به‌ویژه خبرگزاری‌های نزدیک به نهادهای امنیتی نیز تأیید شده است. در همین زمینه، خبرگزاری فارس وابسته به سپاه پاسداران در ۲۹ تیر ماه با انتشار گزارشی نوشت: «برخورد ناجا و تیراندازی آنها برای مراقبت از اعتراض و مطالبات مردم خوزستان است.» مسئولیت عملکرد نیروهای یگان ویژه در این رویدادها، متوجه فرماندهی‌های ارشد یگان ویژه از جمله غلامرضا اشرفی است.
سوابق سرکوب و قربانیان جنایات غلامرضا اشرفی
مسئولیت‌های این فرمانده نیروی انتظامی، نشان‌دهنده حضور مستقیم وی در مهم‌ترین نهاد سرکوب اعتراضات مردمی در ایران است:
احتمالاً از ۱۳۹۴ – شهریور ۱۳۹۸: فرمانده یگان ویژه نیروی انتظامی در استان خوزستان
شهریور ۱۳۹۸ – تا حدوداً مهر ۱۴۰۳: فرمانده تیپ دوم (موسی بن جعفر) یگان ویژه نیروی انتظامی
قربانیان سرکوب و نقض حقوق بشر توسط غلامرضا اشرفی
غلامرضا اشرفی به دلیل مسئولیت‌های خود در یگان ویژه، در قبال نقض حقوق اساسی و حیات شهروندان، مورد اتهام قرار دارد.
قربانیان گروهی جنایات، سرکوب و نقض حقوق بشر مرتبط با فرماندهی وی عبارتند از:
معترضان اعتراضات آبان ماه ۱۳۹۸
معترضان اعتراضات تیر ۱۴۰۰ در خوزستان
کشته شدگان اعتراضات آبان ماه ۱۳۹۸.
منابع:
دادگستر
آوا تودی
