ارگانهای سرکوب در دانشگاهها و نحوه عملکرد آنها در سرکوب دانشجویان و اساتید
پس از انقلاب ۱۳۵۷ و کودتای انقلاب فرهنگی، حاکمیت ملایان ارگانهای سرکوب در دانشگاهها را سال به سال یا بهتر است بگوییم روز به روز افزایش داده است. این مقال، به معرفی مختصری از ارگانهای سرکوب در دانشگاهها و خلاصهای از نحوه عملکرد آنها در نقض حقوق دانشجویان و اساتید و یا سرکوب آنها میپردازد:
۱. شورای عالی انقلاب فرهنگی
از انقلاب فرهنگی پس از ۱۳۵۷ به این سو، مسئول سیاستگذاری و کنترل فضای دانشگاهها بوده است و نقشی کلیدی در اخراج و پاکسازی اساتید و دانشجویانی که با ایدئولوژی حکومت همخوانی ندارند ایفا کرده است. در چارچوب «پاکسازی دانشگاهها»، این شورا از آغاز حکومت ملایان تا کنون به شکل کلان بر سیاستهای گزینشیسازی دانشجو و استاد تأثیر داشته است. تغییرات رشتهها، حذف اساتید و اعمال استانداردهای ایدئولوژیک، همگی زیر نظر این شورا انجام شدهاند.
۲. حراست دانشگاه و نیروی بسیج دانشجویی
از جمله ارگانهای سرکوب در دانشگاهها هستند که به صورت ساختاری در دانشگاهها حضور دارند و ارتباط مستقیم با وزارت اطلاعات و سپاه دارند. کنترل و نظارت شدید بر فعالیتهای سیاسی و فرهنگی، بازداشت داخل خوابگاه، رصد فعالیتهای مجازی، احضار، اخراج و یا ضرب و شتم دانشجویان بخشی از وظایف آنان است. برای مثال، موردی از پرسنل حراست دانشگاه آزاد سوهانک که با سنگ به دانشجوی دختر حمله کرد.
۳. کمیتههای انضباطی دانشگاهها (بر پایه آییننامه آبان ۱۴۰۱)
مجازاتهایی چون تعلیق از تحصیل، تبعید، ممنوعالورود شدن یا اخراج، حتی به دلیل فعالیت در شبکههای اجتماعی یا حمایت از اعتراضات صادر میشود. این احکام عمدتاً به صورت تلفنی ابلاغ شدهاند و فرصت دفاع فراهم نبوده است. در برخی دانشگاهها بیش از ۵۰۰ دانشجو ممنوعالورود یا تعلیق شدند. هر چند پیشینه این نهاد سرکوبگر نیز بسیار قبلتر از اعتراضات ۱۴۰۱ میباشد
۴. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
با صدور شیوهنامههای اجرایی و بیانیههایی همچون منع خدمات رفاهی به منتقدان، دامنه کنترل را افزایش دادهاند. اعلامیهها زمینه توقف خدمات به دانشجویان «ناهممطابق» را فراهم کرده و مقررات انضباطی را تشدید کردهاند.
بیشتر بخوانید
گزارش ویژه: سرکوب و فساد ماموران سپاه و بسیج در منطقه صادقیه تهران
۵. نهاد نمایندگی ولیفقیه، نماینده ولیفقیه در دانشگاه، دفتر وحدت حوزه و دانشگاه
در فرآیند گزینش و کنترل اعتقادی دانشجویان و اساتید دخالت داشتهاند. همچنین نماینده ولیفقیه بر فعالیتهای فرهنگی و نظارتی تأثیرگذار است.
۶. شورای امنیت کشور (شاک) زیر نظر وزارت کشور
با صدور مصوبات محرمانه در ۱۹ آذر و ۳ دی۱۴۰۱، دستوراتی برای برخورد شدید با دانشجویان و اساتید معترض صادر کرد، از جمله ممنوعالورودی، حذف پروفایل آموزشی و تغییر مدیریت دانشگاهها… نقش مستقیم در جهتدهی به وزارت علوم، وزارت اطلاعات، سپاه و حراست دانشگاهها داشته است.
۷. وزارت اطلاعات
از جمله ارگانهای سرکوب در دانشگاههاست که در اجرای دستورهای شورای امنیت کشور(شاک)، در فرآیند «گزینش ایدئولوژیک» و اطلاعرسانی به کمیتههای انضباطی نقش دارد؛ فعالیت آن در ممنوعالتحصیل کردن دانشجویان منتقد دیده شده است. همچنین این ارگان سرکوب با دستگیری دانشجویان و اساتید مخالف و معترض به سرکوب آنان میپرازد.
۸. سازمان اطلاعات سپاه (قرارگاه ثارالله)
در مصوبات شورای امنیت کشور، این نهاد نیز نقش اجرایی داشته؛ فرمانده این ارگان سرکوب پیشتر اعلام کرده حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد جمعیت دانشگاهها معترضاند که باید سرکوب شوند. دستگیریهای بدون حکم قضایی و شکنجه و سرکوب دانشجویان در اعترضات و… از جمله عملکرد این مورد از ارگانهای سرکوب در دانشگاهها میباشد.
۹. کمیتههای اخلاق و حجاب دانشگاهی
نهادهای تازهتأسیس تحت نظارت وزارت علوم یا وزارت بهداشت یا «نهاد رهبری»، که با نصب دوربین تشخیص چهره و گیتهای کنترل هوشمند بیحجابی یا تخلفات را شناسایی و دانشجویان را به کمیتههای انضباطی معرفی میکنند.
۱۰. رئیس و هیئت حراست دانشگاهها (به ویژه دانشگاه آزاد)
یکی دیگر از ارگانهای سرکوب در دانشگاهها حراست دانشگاه است که نقش فعال در شناسایی و معرفی دانشجویان معترض، احضار و اعلام احکام انضباطی، قطع همکاری با اساتید منتقد (مثلاً در دانشگاه آزاد)، جایگزینی اساتید معترض با نیروهای موسوم به ارزشی.
۱۱. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
علاوه بر دخالت در تدوین آییننامههای انضباطی، در اعمال تبعید تحصیلی دانشجویان علوم پزشکی و تعلیقهای گسترده نقش دارد.
۱۲. انجمنهای دانشجویی حکومتی و بسیج دانشجویی (وابسته به سپاه)
این ارگانهای سرکوب در دانشگاهها مستقیما به صورت رسمی یا غیررسمی در رصد فعالیتها دانشجویان و اساتید منتقد نقش دارند و در این مورد گزارشات جاسوسی به ارگانهای بالادستی ارائه میدهند. نمونه: کمک به اخراج یا بازنشستگی دختران یا اساتید صدای مخالف.
۱۳. نماینده ولیفقیه در دانشگاهها و دفتر تحکیم وحدت وابسته
این دو از دیگر ارگانهای سرکوب در دانشگاهها هستند که در گزینش اساتید و دانشجویان، ارزیابی اعتقادی و تأثیر بر سیاستهای فرهنگی دانشگاه نقش دارند. فوقا ذکر شد در بسیاری موارد زیرساخت رأیگیری و حذف منتقد را پشتیبانی کردهاند.
۱۴. هیئتهای جذب و صلاحیت عمومی هیئت علمی
یک از ارگانهای سرکوب در دانشگاهها در قبال اساتید است که در دانشگاهها، صلاحیت اساتید را مورد بازنگری قرار میدهند؛ اساتیدی که سابقه حمایت از اعتراضات دارند معمولاً دفعتاً از جذب محروم میشوند. نمونه: اخراج اساتید فردوسی مشهد و… در اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ و پس از مخالفت امنیتی.
۱۵. رسانههای حکومتی نزدیک به نهادهای رسمی
روش قانونیسازی محدودیتها و تبلیغ آنها را بر عهده دارند. خبرگزاریهایی مانند ایرنا، فارس و … مصوبات وزارت علوم و وزارت بهداشت را منتشر و مفهوم «ممنوع خدمات رفاهی» را تبیین میکنند.
۱۶. شبکههای نظارتی هوشمند دانشگاهی (دوربین تشخیص چهره و گیتهای هوشمند)
از سیاستها و ارگانهای جدید سرکوب در دانشگاههاست و با فناوریهایی که با هدف رصد و شناسایی فعالان سیاسی و دانشجویان منتقد ایجاد شدند، زمینهساز معرفی سریع دانشجویان به کمیتههای انضباطی میشوند.
۱۷. سازمان بسیج اساتید
یکی از ارگانهای سرکوب در دانشگاهها است که سازمان نیمهمخفی زیرمجموعه سپاه است که بعد از اعتراضات ۱۴۰۱ در همراهی با بسیج دانشجویی شروع به تعلیق، اخراج یا بازنشستگی اجباری اساتید کرده است؛ هر چند سابقه تشکیل آن به سالها قبل برمیگردد.
آمارها حاکی از حدود ۱۱۰ استاد معزول یا تعلیقشده است و برخی با نیروهای «ارزشی» جایگزین شدهاند نمونه بارز آن بکارگیری سعید حدادیان مداح حکومتی به عنوان استاد دانشگاه.
۱۸. رهبری ایدئولوژیک دانشگاه، کلیت ساختار «تطبیق دانشگاهها با ایدئولوژی اسلامی»
در واقع نهاد مشخص با نام رسمی واحد نیست، بلکه به مجموعهای از ارگانهای در همتنیده و ساختارهای حکومتی اشاره دارد که با هماهنگی هم، بر اساس ایدئولوژی رسمی حکومت ایران، دانشگاهها را کنترل و سرکوب میکنند. نظارت کلی دولت بر رشتهها و مدیریت دانشگاهها از طریق نهادهایی مانند شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه دارد. از سال ۱۳۵۷ تاکنون عملیات پاکسازی، تغییر ساختار رشتهها، حذف اساتید منتقد و سانسور در دستور کار قرار داشته است. به عنوان نمونه حذف یا تجدید نظر در رشتههایی مانند جامعهشناسی، حقوق بشر، هنر، علوم انسانی با دلایل «ادغام با ایدئولوژی اسلامی».
۱۹.استفاده از نیروهای نیابتی
یکی دیگر از ارگانهای سرکوب در دانشگاهها برای سرکوب معترضان و دانشجویان جذب نیروهای نیابتی به نظام آموزش عالی ایران است. بسترسازی برای ورود دانشجویی نیروهای نظامی حشدالشعبی در دانشگاه تهران، اولین بار ۱۴تیر۱۴۰۲ منتشر شد. در آبان۱۴۰۲ نیز افشاء شد یک فرمانده «حماس»، رسما از حکومت ملایان خواستار بورسیه شدن حداقل هفت نفر از اعضای این گروه برای تحصیل در دانشگاههای کشور شده بود.
۲۰. قوه قضائیه و دادگاههای امنیتی
قوه قضائیه با دادگاههای امنیتی خودش، دانشجویان و اساتید بازداشتشده را محاکمه میکند. این دادگاهها معمولاً بدون رعایت روند قانونی عادلانه، احکام سنگینی مثل زندان یا شلاق صادر میکنند تا بقیه دانشجویان و اساتید را بترسانند.
۲۱. مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری یا دفتر پژوهشهای «نهاد رهبری»
تدوین سیاستهای کلی «اسلامیسازی دانشگاهها» و تعیین معیارهای «استاد و دانشجوی تراز انقلاب اسلامی». این مراکز بهصورت پشتپرده تصمیمسازی میکنند و عملاً پایهگذار پروژههای سرکوب آکادمیک هستند.
خلاصه شرح عملکرد ارگانهای سرکوب در دانشگاهها
ساختارِ سرکوب در دانشگاهها
نهاد نقش در سرکوب
۱شورای عالی انقلاب فرهنگی سیاستگذاری کنترل دانشگاهها، پاکسازی مخالفان
۲حراست و بسیج دانشگاهی نظارت، کنترل درونی، بازداشت و تفتیش
۳کمیتههای انضباطی اجراگر مجازاتهایی مانند تعلیق، اخراج و تبعید
۴وزارت علوم تصویب آییننامههای سرکوب و محدودسازی خدمات
۵نماینده ولیفقیه و دفاتر فرهنگی کنترل ایدئولوژیک و گزینشی دانشگاها
۶شورای امنیت کشور صدور مصوبات محرمانه و هدایت کلی سیاستها
۷وزارت اطلاعات گزینش اعتقادی و معرفی دانشجویان و اساتید و دستگیری و شکنجه مخالفان
۸اطلاعات سپاه (قرارگاه ثارالله) دستگیری و شکنجه دانشجویان و استاتید مخالف و معترض
۹کمیتههای اخلاق و حجاب رصد پوشش و رفتار در دانشگاه
۱۰حراست دانشگاهها شناسایی، احضار، تعلیق، اخراج
۱۱وزارت بهداشت تدوین و اجرای آییننامههای تعلیق تبعید
۱۲بسیج دانشجویی گزارشدهی فعالیتهای منتقدانه
۱۳نماینده ولیفقیه در دانشگاه ارزیابی اعتقادی و فرهنگی
۱۴هیئت جذب هیئت علمی محرومیت اساتید منتقد
۱۵رسانههای رسمی حکومتی جاانداختن و تفسیر مقررات انضباطی
۱۶شبکههای نظارتی فناورانه اجرای رصد شناسایی و ارسال به کمیتههای انضباطی
۱۷بسیج اساتید اخراج، تعلیق و بازنشستگی اجباری استادان پس از اعتراضات اخیر
۱۸رهبری ایدئولوژیک دانشگاهها تغییر محتوای رشتهها، سانسور و ساختار ایدئولوژیک
۱۹نیروهای نیابتی مانند حشدالشعبی و… بکارگیری در سرکوب اعتراضات دانشجویی
۲۰قوه قضائیه و دادگاههای امنیتی صدور احکام سنگین برای دانشجویان و اساتید معترض و مخالف
۲۱مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری تعریف پروژههای کلان و طراحی برنامههای ایدئولوژیک و پاکسازی علمی
